NIEUW! Maak in een handomdraai je eigen Canon.

Over Mijn Canon

Tijd van wereldoorlogen

Verzuiling

Eeuwenlang was Nederland godsdienstig verdeeld. Vooral de tegenstelling protestant-katholiek werd vaak het scherp gevoeld. In de 19de en begin 20ste eeuw raakte de samenleving verzuild, wat inhield dat er voor de verschillende geloofsrichtingen en levensovertuigingen aparte scholen, politieke partijen, kranten, ziekenhuizen, sportclubs en andere verenigingen kwamen.

Iedere zondagochtend passeerden vroeger vele inwoners van Diemen elkaar op de Diemerbrug. Lopend en vaak zwijgend, zonder elkaar te groeten. Vanuit het zuiden liepen mensen naar hun kerk, de rooms-katholieke St. Petrus’ Bandenkerk aan de Hartveldseweg. En vanuit het noorden waren mensen óók op weg naar hun kerk. Dat was de vlak over de brug staande protestantse (hervormde) kerk. In 1905 kwam daar nog de strenger protestantse (gereformeerde) kerk bij.

Openbaar en speciaal onderwijs

Op doordeweekse dagen gebeurde iets vergelijkbaars, maar dan van schoolkinderen. Vanuit het zuiden staken kinderen de brug over op weg naar hun school. Naar de in 1906 aan de Ouddiemerlaan gestichte protestantse School met den Bijbel, waar kinderen van gereformeerde en streng-hervormde ouders naar toe gingen. Of naar de katholieke Sint-Petrus school aan de Schoolstraat, die in 1924 haar deuren geopend had. In 1933 kwam daar nog een aparte katholieke meisjesschool, de Sancta Mariaschool bij. Terwijl de kinderen van minder streng-hervormde, joodse of niet-godsdienstige ouders in omgekeerde richting de brug over liepen: op weg naar de openbare school aan de Ouderkerkerlaan. Als al die kinderen elkaar op de brug tegenkwamen werd er nog wel eens gescholden of zelfs gevochten. Wat ze op elkaar tegen hadden was hun geloof en dan vooral of je katholiek of protestants was. Want dat was water en vuur.

Godsdienstoorlogen

Die tegenstelling was ontstaan in de tijd van de godsdienstoorlogen in de 16de en 17de eeuw, toen protestanten en katholieken allebei dachten dat hun geloofsbeleving de beste was. Twistpunten waren er onder andere over kerkelijke rituelen, de uitleg van de Bijbel of de inrichting van de kerk: sober of juist versierd met beelden. Van de inwoners van Diemen was in 1930 ruim 46% protestants (40% hervormd; ruim 6% gereformeerd) en ongeveer 31% katholiek. Daarnaast was nog ruim 2,5% anders christelijk, 0,5% belevend joods en 19% was niet gelovig. Behalve aparte scholen kwamen er ook aparte sportclubs en andere verenigingen. Zo mochten katholieke kinderen niet voetballen bij DVAV, de Diemense Voetbal- en Atletiek-Vereniging. Dat was een ‘neutrale’ vereniging, waar iedereen lid van kon worden, wat je ook geloofde of dacht. Maar katholieke kinderen moesten lid worden van een katholieke voetbalclub in de Watergraafsmeer. Ook de politiek was verdeeld met aparte protestantse en katholieke politieke partijen. Elk met een eigen fractie in de gemeenteraad. Daarnaast had je ook een liberale, een sociaal-democratische en een communistische partij.

Verzuiling

Het was de tijd waarin elk gezin de krant las die paste bij de eigen geloofsrichting of levensbeschouwing. Ook had je aparte radio- en (later:) tv-programma’s. Het ging soms zelfs zo ver dat mensen alleen boodschappen deden bij winkels waarvan de winkelier tot hun eigen geloof behoorde; of hun politieke overtuiging deelde.

Dat alles wordt de verzuiling genoemd. Behalve een katholieke en twee protestantse zuilen vormden ook kleinere geloofsgroepen zoals joden en doopsgezinden eigen zuilen, maar die waren kleiner en meestal niet zo alomvattend. En er waren twee grote niet-godsdienstige zuilen: een voor iedereen open staande algemene (of liberale) zuil en een sociaal-democratische zuil. Het was tijdens de Tweede Wereldoorlog dat er voor het eerst barsten in de scheidsmuren kwamen. Mensen hadden elkaar nodig en dan is het niet belangrijk van welk geloof je bent of hoe je politieke overtuiging is. In de jaren na de oorlog nam bovendien het aantal mensen toe dat geen godsdienst aanhing. Terwijl er onder de mensen, die wél godsdienstig bleven steeds meer begrip kwam voor andersdenkenden. Er werd minder gelet op wat mensen verdeelde en er werd meer gekeken naar wat mensen verenigde.   

Jaap Haag

Komt in de tijd overeen met: Tijd van burgers en stoommachines (De schoolstrijd in Nederland en Abraham Kuyper) en Tijd van wereldoorlogen

Zie ook Canon van NederlandDe crisisjaren

Verder lezen: Tijdschrift Historische Kring Diemen, jrg 15, 2005 nr 2.

Voeg toe

Wij zijn altijd op zoek naar toevoegingen om de kennisbank van de vensters te vergroten. Wanneer u een correctie wilt doorgeven of een nieuwe toevoeging wilt aanleveren dan kunt u onderstaand formulier gebruiken.