De Republiek 1588-1795

Een unieke regering in Europa

Lees voor...

41 jaar duurde de oorlog tegen Spanje al toen in 1609 het ‘Twaalfjarige Bestand’ werd gesloten. Twaalf jaar lang werd de oorlog stopgezet. Willem van Oranje was de oorlog begonnen in 1568. Hij voerde de zeven noordelijke gewesten van de Nederlanden aan. Zij wilden geen deel meer zijn van het Spaanse koninkrijk.

Een kaart van Nederland in de vorm van een leeuw

Speciaal voor het bestand maakte Claes Janszoon Visscher een kaart van de Nederlanden. Hij beeldde de Nederlanden uit in de vorm van een leeuw, de Leo Belgicus. Nog één keer waren de zeventien gewesten als één land te zien. Rechtsonder tekende hij de Romeinse oorlogsgod Mars. Die sliep, wat betekent dat het vrede was in de Nederlanden.

Een belangrijk bestand voor de Republiek

Maar eigenlijk bestonden de Nederlanden al niet meer. In 1588 hadden de zeven noordelijke gewesten zich los gevochten van Spanje. De oorlog had de Nederlanden in twee nieuwe staten opgesplitst: de Spaanse Nederlanden in het zuiden en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in het noorden. Het Bestand was voor de Republiek een belangrijk succes. Toch duurde het nog tot 1648 voordat de Republiek werd erkend als een zelfstandig land. Dat was toen de Vrede van Munster werd getekend. De Republiek bestond ruim 200 jaar. Hij hield op te bestaan in 1795.

Geen goede koning te vinden

Een republiek was in die tijd heel ongewoon in Europa. Je had eigenlijk alleen landen met koningen. De noordelijke gewesten hadden ook niet gevochten voor een republiek. Ze wilden alleen weer een koning die zijn steden en gewesten én zijn mensen vrijheden en rechten gaf. Iets wat de Spaanse koning Filips II niet deed. Toen ze eenmaal van hem af waren, zochten ze zo’n goede koning. Ze vonden er geen en daarom gingen ze in 1588 verder als een republiek.

De stadhouder was erg belangrijk

In de regering van de Republiek had elk gewest een even belangrijke stem in de Staten-Generaal. Elk gewest had afgevaardigden in de regering. Die afgevaardigden mochten overleggen met de mensen in hun gewest. Dat betekende dat ze regelmatig teruggingen om te overleggen. Zo kon het lang duren voor er een besluit werd genomen. Maar meestal viel dat wel mee. Omdat het rijke Holland het meeste geld inbracht, had dit gewest het meeste te vertellen. De belangrijkste ambtenaar van Holland, de raadpensionaris, werd een soort minister-president. Tegelijkertijd was hij ook minister van Financiën en van Buitenlandse Zaken. Behalve een raadpensionaris was er ook een stadhouder. Dit was vaak een edelman uit het huis van Oranje-Nassau (familie dus van Willem van Oranje). Als baas van het leger was de stadhouder veel belangrijker dan alle andere bestuurders.

Maurits liet de raadpensionaris onthoofden

De raadpensionaris en zijn ambtenaren vergaderden veel. De stadhouders vochten juist veel. Frederik Hendrik en Maurits waren beroemde stadhouders. Zij behaalden geweldige overwinningen op de Spanjaarden. Deze stadhouders leken wel een beetje op een koning, maar eigenlijk waren zij gewoon in dienst van de Republiek.
De stadhouder en de raadpensionaris hadden vaak problemen met elkaar. Tijdens het Twaalfjarige Bestand liep dat voor het eerst verkeerd af. Stadhouder Maurits en raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt kregen hooglopende ruzie. Maurits beschuldigde Van Oldenbarnevelt van landverraad en liet hem arresteren. Hij werd op 13 mei 1619 onthoofd.


  • ongeveer 3000 voor Christus Hunebedden De eerste boeren  
  • van 47 tot ongeveer 400 De Romeinse Limes Op de grens van de Romeinse wereld  
  • 658-739 Willibrord De Friezen worden christenen  
  • 742-814 Karel de Grote Keizer van het Westen  
  • Ongeveer 1100 Hebban olla vogala Begin van de Nederlandse taal  
  • 1254-1296 Floris V Een Hollandse graaf en ontevreden edelen  
  • Van 1356 tot ongeveer 1450 De Hanze Handelssteden in de Lage Landen  
  • ± 1469-1536 Erasmus Een beroemde humanist  
  • 1500-1558 Karel V Nederland wordt één land  
  • 1566 De Beeldenstorm De strijd tussen de godsdiensten  
  • 1533-1584 Willem van Oranje Vader van het vaderland  
  • 1588-1795 De Republiek Een unieke regering in Europa  
  • 1602-1799 De VOC Nederland breidt uit over zee  
  • 1612 De Beemster Nederland en het water  
  • 1613-1662 De grachtengordel Stadsuitbreidingen in de 17e eeuw  
  • 1583-1645 Hugo de Groot Bedenker van het moderne volkenrecht  
  • 1637 De Statenbijbel Het belangrijkste boek  
  • ± 1606-1669 Rembrandt De grote schilders  
  • 1662 De Atlas Major De wereld in kaart  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Zeehelden en de macht van de Republiek  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Wetenschap in de Gouden Eeuw  
  • 1632-1677 Spinoza Op zoek naar de waarheid  
  • ±1637-1863 Slavernij Slaven in Amerika  
  • 17e en 18e eeuw Buitenhuizen Rijk wonen buiten de stad  
  • 1744-1828 Eise Eisinga Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk  
  • 1780-1795 De patriotten Crisis in de Republiek  
  • 1769-1821 Napoleon Bonaparte De Franse tijd  
  • 1772-1843 Koning Willem I Het koninkrijk van Nederland en België  
  • 1839 De eerste spoorlijn Sneller vervoer  
  • 1848 De Grondwet De belangrijkste wet van een land  
  • 1860 Max Havelaar Een klacht tegen de regering in Nederlands-Indië  
  • 19e eeuw Verzet tegen kinderarbeid De fabriek uit, de school in  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Schilder in een nieuwe tijd  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Mannen en vrouwen dezelfde rechten  
  • 1914-1918 De Eerste Wereldoorlog Neutraal in oorlogstijd  
  • 1917-1931 De Stijl De kunst verandert helemaal  
  • 1929-1940 De crisisjaren Het gaat niet goed in Nederland  
  • 1940-1945 De Tweede Wereldoorlog Nederland bezet en bevrijd  
  • 1929-1945 Anne Frank De Jodenvervolging  
  • 1945-1949 Indonesië Een kolonie vecht zich vrij  
  • 1886-1988 Willem Drees De verzorgingsstaat  
  • 1 februari 1953 De watersnood Het gevaar van het water  
  • vanaf 1948 De televisie Iedereen kijkt televisie  
  • vanaf ongeveer 1880 Haven van Rotterdam De poort naar de wereld  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Tegen de keurige Nederlanders  
  • vanaf 1945 Suriname en de Nederlandse Antillen De koloniën worden zelfstandig  
  • 1995 Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden?  
  • vanaf 1945 Veelkleurig Nederland Een maatschappij met veel culturen  
  • 1959-2030? De gasbel Het gas raakt op  
  • vanaf 1945 Europa Nederlanders en Europeanen  
groep 7 en 8