Erazm z Rotterdamu 1469? – 1536

Międzynarodowy humanista

Erazm miał dość ambiwalentny stosunek do swoich stron rodzinnych. Z jednej strony chętnie określał się Dezyderiuszem Erazmem z Rotterdamu, z drugiej zaś regularnie krytykował rodaków i lokalną społeczność za chłopskie maniery i brak poczucia smaku.

Urodził się najprawdopodobniej w 1469 roku jako bękart - syn księdza; życie zakonne było mu zatem pisane. Po ukończeniu nauki, między innymi w szkole przy wspólnocie Braci Wspólnego Życia, wstąpił do zakonu Augustynów w posiadłości Steyn koło Goudy. Erazm bardzo cenił klasztorną bibliotekę, zgłębiając arkana antyku poprzez teksty klasycznych twórców i włoskich humanistów. Ogromna wiedza i krytyczne podejście tych drugich pozwoliły poznać starożytność w niespotykanym wcześniej stopniu.

Życie w klasztorze pełnym surowych zasad i obowiązków męczyło jednak Erazma. Szansę jego opuszczenia dała mu ponadprzeciętna znajomość łaciny. Erazm podróżował po całej Europie jako niezależny uczony, utrzymując się ze sprzedaży swoich prac oraz datków od rosnącego grona zwolenników. Pozostawał także w kontakcie listownym z przyjaciółmi, informatorami i osobami o podobnych poglądach. W roku 1500 napisał Adagia, jeden z pierwszych bestsellerów wydrukowanych na nie tak dawno wynalezionej prasie drukarskiej. Był to zbiór antycznych przysłów, dzięki któremu czytelnik mógł przejść przyspieszony kurs humanistycznych manier i myśli filozoficznej. Poza tym Erazm publikował także zasady etykiety, zwierciadła władców, dialogi i traktaty, które miały uczynić z rządzących i obywateli mądrych i odpowiedzialnych chrześcijan. W utworze Pochwała Głupoty z 1509 roku obśmiewał stawianie przez ludzi własnych korzyści na pierwszym miejscu.

Erazm jako pierwszy humanista odważył się skrytykować chrześcijańskie teksty. Nauczył się nawet greki, by móc czytać dzieła ojców Kościoła i Nowy Testament w oryginale. Efektem jego pracy było wydanie nowych, krytycznych edycji wczesnych tekstów chrześcijańskich, między innymi nowatorskiej wersji Nowego Testamentu po grecku wraz z poprawionym tłumaczeniem łacińskim. Poprzez Novum Instrumentum, bo taki tytuł nosiło to dzieło, Erazm stanowczo odcinał się od Wulgaty (oficjalnego kościelnego tłumaczenia Biblii) i bronił prawa do krytycznego analizowania tekstu biblijnego. Miało to na celu wzmocnienie doświadczenia wiary. Erazm liczył na to, że w przyszłości każdy będzie cytował Biblię: chłop w polu, tkacz przy krośnie czy wędrowiec w podróży; nawet kobiety miały czytać Pismo Święte. Ideałem była dla niego spokojna i świadoma pobożność wynikająca z wewnętrznych przemyśleń.

Po zapoczątkowanym w 1517 roku przez Marcina Lutra rozłamie w kościele Erazm nie chciał lub nie miał odwagi opowiedzieć się po żadnej ze stron.  Nie był gotowy na zerwanie z kościołem katolickim i liczył na to, że dzięki zdrowemu rozsądkowi uda się pokonać powstałe różnice. Postawa taka przysporzyła mu jednak krytyki z obu stron. Erazm zmarł latem 1536 roku w domu drukarza Frobena w Bazylei.


  • ok. 3000 lat p.n.e. Dolmeny Pierwsi rolnicy  
  • 47 r. n.e. – ok. 400 r. n.e. Rzymski Limes Na granicy Imperium Rzymskiego  
  • 658 – 739 Willibrord Szerzenie chrześcijaństwa  
  • 742-814 Karol Wielki Cesarz Zachodu  
  • ok. 1100 Hebban olla vogala Początki niderlandzkiego piśmiennictwa  
  • 1254-1296 Floris V Holenderski hrabia i niezadowolona szlachta  
  • 1356 – ok. 1450 Hanza Centra handlu w Niderlandach  
  • 1469? – 1536 Erazm z Rotterdamu Międzynarodowy humanista  
  • 1500-1558 Karol V Administracja centralna w zjednoczonych Niderlandach  
  • 1566 Rewolta ikonoklastów Walka religijna  
  • 1533-1584 Wilhelm Orański Od zbuntowanego szlachcica do „ojca ojczyzny”  
  • 1588-1795 Republika Polityczny unikat  
  • 1602-1799 Zjednoczona Kompania Wschodnioindyjska Zamorska ekspansja  
  • 1612 Polder Beemster Holandia i woda  
  • 1613-1662 Grachtengordel – pas kanałów Rozwój miasta w XVII wieku  
  • 1583-1645 Hugo Grocjusz Pionier nowoczesnego prawa międzynarodowego  
  • 1637 Biblia Stanowa Księga nad księgami  
  • 1606?-1669 Rembrandt Wielcy malarze  
  • 1662 Blaeu i jego Atlas Major Świat na mapie  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Morscy bohaterowie i szeroki zasięg Republiki  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Nauka w złotym wieku  
  • 1632 – 1677 Spinoza W poszukiwaniu prawdy  
  • ok. 1637 – 1863 Niewolnictwo Handel ludźmi oraz praca przymusowa w Nowym Świecie  
  • XVII i XVIII wiek Posiadłości wiejskie Dostatnie życie poza miastem  
  • 1744 – 1828 Eise Eisinga Oświecenie w Holandii  
  • 1780 – 1795 Patrioci Kryzys w Republice  
  • 1769 – 1821 Napoleon Bonaparte Okres francuski  
  • 1772 – 1843 Król Wilhelm I Królestwo Zjednoczonych Niderlandów  
  • 1839 rok Pierwsza linia kolejowa Przyspieszenie  
  • 1848 Konstytucja Najważniejszy akt prawny w państwie  
  • 1860 Maks Havelaar Oskarżenie o skandaliczne nadużycia w Indiach Wschodnich  
  • XIX wiek Sprzeciw wobec pracy dzieci Z fabryk do szkół  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Nowoczesny artysta  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Emancypacja kobiet  
  • 1914-1918 I wojna światowa Wojna i neutralność  
  • 1917-1931 De Stijl Rewolucja w projektowaniu  
  • 1929-1940 Lata kryzysu Społeczeństwo pogrążone w depresji  
  • 1940-1945 II wojna światowa Okupacja i wyzwolenie  
  • 1929-1945 Anne Frank Prześladowania Żydów  
  • 1945-1949 Indonezja Kolonia walczy o wyzwolenie  
  • 1886-1988 Willem Drees Państwo opiekuńcze  
  • 1 lutego 1953 Wielka powódź Woda jako zagrożenie  
  • od 1948 roku Telewizja Przełom w środkach masowego przekazu  
  • od ok. 1880 Port Rotterdam Wrota na świat  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Na przekór drobnomieszczańskiemu krajowi  
  • od 1945 Surinam i Antyle Holenderskie Dekolonizacja Zachodu  
  • 1995 Srebrenica Dylematy związane z utrzymaniem pokoju  
  • od 1945 Wielobarwna Holandia Społeczeństwo wielokulturowe  
  • 1959-2030? Złoża gazu Kończąca się fortuna  
  • po 1945 roku Europa Holendrzy i Europejczycy  
wersja polska