De Beeldenstorm 1566

De strijd tussen de godsdiensten

Lees voor...

De zomer van 1566 was een rare zomer, zeiden de mensen. Er gebeurde zoveel, zo heftig en zo snel achter elkaar. Ze waren verbaasd over wat er gebeurde en er gingen de wildste verhalen rond. 1566 werd al snel ‘het wonderjaar’ genoemd.

Mensen worden achtervolgd

Op 5 april boden tweehonderd edelen Margaretha van Parma een verzoekschrift aan. Margaretha was landvoogdes, zij regeerde de Nederlanden in opdracht van koning Filips de Tweede. In het verzoekschrift vroegen de edelen haar om een einde te maken aan de geloofsvervolgingen, waardoor steeds meer protestantse mensen de gevangenis ingingen. Ze werden ketters genoemd, omdat ze het niet eens waren met de rooms-katholieke kerk.

Wij zijn geuzen, zeiden de edelen

Margaretha schrok van het hoge aantal edelen voor haar deur, maar een raadsheer zei spottend: ‘Het zijn maar geuzen (bedelaars).’ Een paar dagen later sloten deze edelen een verbond en noemden zich 'geuzen'. Voortaan droegen ze een bedelnap aan hun riem en een munt om hun nek. Zo kon je ze herkennen.

De mensen waren ontevreden

Margaretha twijfelde wat ze moest doen en de geuzen maakten daar gebruik van. Ze vertelden steeds vaker openlijk dat ze het niet langer pikten. Ze wilden verandering. Daardoor durfden meer mensen te protesteren. Mensen die voor ‘het nieuwe geloof’ waren, kwamen in de open lucht bij elkaar. Samen luisterden ze naar toespraken van rondtrekkende predikanten. Zo’n bijeenkomst heette een hagenpreek.

Kloosters en kerken worden bestormd

Op 10 augustus liep het uit de hand. Na een hagenpreek bestormden de mensen een klooster. Ze vernielden beelden en namen heel veel spullen mee. Dat was in de buurt van Steenvoorde, dat ligt in de Vlaamse Westhoek. In de maanden daarna werden ook andere kerken en kloosters geplunderd. Eerst alleen in de Vlaamse Westhoek, maar al snel ook in Vlaanderen en Brabant. Eind augustus sloeg het over naar de noordelijke Nederlanden.

Wat kun je doen als je boos en arm bent?

Het bestormen en plunderen van kerken en kloosters werd de Beeldenstorm genoemd. De 'beeldenstormers' kwamen niet uit één groep van de bevolking. Rijk en arm, man en vrouw, oud en jong deden mee. Ze vernielden heiligenbeelden en kunstwerken. Ze namen de voorraad van de kloosters mee.
Er waren verschillende redenen waarom ze het deden. De vervolgingen van ketters waren vreselijk. Doodgewone mannen en vrouwen die geen vlieg kwaad deden, waren opgepakt. De oogsten mislukten jaar na jaar en er was veel armoede en werkloosheid. Sommigen haatten de, vaak rijke, pastoors en kloosterlingen. Ze werden voorgetrokken, vonden ze. Anderen deden uit nieuwsgierigheid mee.

Heiligenbeelden waren nergens voor nodig

De mensen van het nieuwe geloof, de calvinisten, wilden vooral de kerk bevrijden van bijgeloof. Ze vonden dat de rooms-katholieke kerk met zijn altaren en heiligen een poppenkast was geworden. Daarom vernielden ze de symbolen van de rooms-katholieke kerk. Ze dronken de miswijn op, voerden de ouwels aan de vogels en smeten de heiligenbeelden kapot. Dat waren ‘valse’ heiligen, zeiden ze, alleen God en Jezus Christus waren echt. Ze wilden laten zien dat het christelijk geloof al die onzin niet nodig had. Ze wilden terug naar het zuivere geloof van de eerste christenen. In de rooms-katholieke kerk waren te veel oneerlijke mensen die macht en rijkdom wilden. Ze wilden weer een kerk waar Gods woord het belangrijkste was en de Bijbel werd gelezen en uitgelegd.


  • ongeveer 3000 voor Christus Hunebedden De eerste boeren  
  • van 47 tot ongeveer 400 De Romeinse Limes Op de grens van de Romeinse wereld  
  • 658-739 Willibrord De Friezen worden christenen  
  • 742-814 Karel de Grote Keizer van het Westen  
  • Ongeveer 1100 Hebban olla vogala Begin van de Nederlandse taal  
  • 1254-1296 Floris V Een Hollandse graaf en ontevreden edelen  
  • Van 1356 tot ongeveer 1450 De Hanze Handelssteden in de Lage Landen  
  • ± 1469-1536 Erasmus Een beroemde humanist  
  • 1500-1558 Karel V Nederland wordt één land  
  • 1566 De Beeldenstorm De strijd tussen de godsdiensten  
  • 1533-1584 Willem van Oranje Vader van het vaderland  
  • 1588-1795 De Republiek Een unieke regering in Europa  
  • 1602-1799 De VOC Nederland breidt uit over zee  
  • 1612 De Beemster Nederland en het water  
  • 1613-1662 De grachtengordel Stadsuitbreidingen in de 17e eeuw  
  • 1583-1645 Hugo de Groot Bedenker van het moderne volkenrecht  
  • 1637 De Statenbijbel Het belangrijkste boek  
  • ± 1606-1669 Rembrandt De grote schilders  
  • 1662 De Atlas Major De wereld in kaart  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Zeehelden en de macht van de Republiek  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Wetenschap in de Gouden Eeuw  
  • 1632-1677 Spinoza Op zoek naar de waarheid  
  • ±1637-1863 Slavernij Slaven in Amerika  
  • 17e en 18e eeuw Buitenhuizen Rijk wonen buiten de stad  
  • 1744-1828 Eise Eisinga Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk  
  • 1780-1795 De patriotten Crisis in de Republiek  
  • 1769-1821 Napoleon Bonaparte De Franse tijd  
  • 1772-1843 Koning Willem I Het koninkrijk van Nederland en België  
  • 1839 De eerste spoorlijn Sneller vervoer  
  • 1848 De Grondwet De belangrijkste wet van een land  
  • 1860 Max Havelaar Een klacht tegen de regering in Nederlands-Indië  
  • 19e eeuw Verzet tegen kinderarbeid De fabriek uit, de school in  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Schilder in een nieuwe tijd  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Mannen en vrouwen dezelfde rechten  
  • 1914-1918 De Eerste Wereldoorlog Neutraal in oorlogstijd  
  • 1917-1931 De Stijl De kunst verandert helemaal  
  • 1929-1940 De crisisjaren Het gaat niet goed in Nederland  
  • 1940-1945 De Tweede Wereldoorlog Nederland bezet en bevrijd  
  • 1929-1945 Anne Frank De Jodenvervolging  
  • 1945-1949 Indonesië Een kolonie vecht zich vrij  
  • 1886-1988 Willem Drees De verzorgingsstaat  
  • 1 februari 1953 De watersnood Het gevaar van het water  
  • vanaf 1948 De televisie Iedereen kijkt televisie  
  • vanaf ongeveer 1880 Haven van Rotterdam De poort naar de wereld  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Tegen de keurige Nederlanders  
  • vanaf 1945 Suriname en de Nederlandse Antillen De koloniën worden zelfstandig  
  • 1995 Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden?  
  • vanaf 1945 Veelkleurig Nederland Een maatschappij met veel culturen  
  • 1959-2030? De gasbel Het gas raakt op  
  • vanaf 1945 Europa Nederlanders en Europeanen  
groep 7 en 8