NIEUW! Maak in een handomdraai je eigen Canon.

Over Mijn Canon

Tijd van burgers en stoommachines

Kanonnen in Diemen

Kustbatterij Diemerdam

Zwaar geschut op Diemense bodem. Als toegangsweg naar Amsterdam was de Diemerzeedijk eeuwenlang van groot strategisch belang. Er werd meermalen om gevochten en in de 19de eeuw werd bij Diemerdam een kustbatterij aangelegd, bedoeld om een aanval op Amsterdam van over de Zuiderzee af te kunnen slaan.

Het leger van de Spaanse hertog van Alva rukte in 1572 op over de Diemerzeedijk en ook het Pruisische leger dat in 1787 Amsterdam wilde innemen had aanvankelijk de dijk als marsroute willen gebruiken. Maar het koos voor een omtrekkende beweging, mede omdat het bij Muiden op hevige tegenstand stuitte. Terwijl meer westelijk, op de dijk bij Diemerdam, een batterij kanonnen stond opgesteld die het de Pruisen ook knap lastig had kunnen maken. Die kanonnen stonden gericht naar het oosten, zoals ook de verdedigingswerken bij de Vinkenbrug en het Weespertolhek bedoeld waren om een aanval op Amsterdam vanuit het oosten af te slaan. In de 19de eeuw zouden de fortificaties bij Muiden en Weesp die taak overnemen. Die maakten deel uit van de zogenoemde Stelling van Amsterdam: een waterlinie ter verdediging van Amsterdam, grotendeels aangelegd tussen 1885 en 1914. Die heeft een lengte van ongeveer 135 kilometer en telt meer dan 40 forten en batterijen. Een batterij is een opstelling van diverse stukken geschut (kanonnen) gericht op een bepaald doel. Een van die batterijen is de Kustbatterij bij Diemerdam, gelegen achter de Diemerzeedijk, ten oosten van de Derde Diem, vlak bij de Diemerdammersluis. In de volksmond wordt deze batterij ook wel Fort bij Diemerdam genoemd. Drie zware kanonnen stonden in deze batterij opgesteld. Maar hun vuurmonden waren niet naar het oosten gericht maar naar het noorden. Want de Kustbatterij bij Diemerdam vormde samen met het Forteiland op Pampus en de Kustbatterij in Durgerdam aan de overkant van het IJ, een verdedigingslinie, die het binnendringen van vijandelijke oorlogsschepen tot op het IJ voor Amsterdam moest voorkomen. De batterij is het meest opvallende militaire object op Diemens grondgebied, maar dus niet echt een fort in de zin van een zwaar versterkt en naar alle kanten verdedigbaar vestingwerk. 

De Kustbatterij bij Diemerdam is aangelegd op een dikke laag zand, om verzakking van de zware betonnen gebouwen te verhinderen. Het hele terrein is voorzien van zogenaamde aardwerken, die er voor zorgen dat het object goed gecamoufleerd is en voldoende beschuttingsmogelijkheden biedt bij beschietingen. Op het terrein zijn nu nog zichtbaar aanwezig: een fortwachterswoning waar de beheerder van de batterij woonde met zijn gezin; vier munitiebunkers, waarin de granaten lagen opgeslagen voor de zware kanonnen die de toemalige Zuiderzee konden bestrijken en een ‘remise’, waarin onderdelen van het geschut stonden opgesteld. Erg belangrijk waren de geschutplatformen I, II en IIII waarop de kanonnen stonden in een  halfronde, open betonconstructie. Deze drie kanonnen (zie de foto) hebben een kaliber van 24 cm. Na 1898 werden zij vervangen door kanonnen met een lichter kaliber. Want inmiddels was duidelijk geworden dat geen enkele denkbare vijand toen over het soort oorlogsschepen beschikte, dat zowel zwaar genoeg was voor een effectieve aanval op Amsterdam als door zijn geringe diepgang de toenmailige Zuiderzee kon bevaren.

De Kustbatterij bij Diemerdam heeft nooit een vijandelijk schip onder vuur hoeven te nemen. Maar het werd in de beide wereldoorlogen wel bemand. Tijdens de mobilisatie van 1939-1940 had het Nederlandse leger hier een afdeling zoeklichten om ’s nachts vijandelijke vliegtuigen op te sporen. Na de capitulatie van het Nederlandse leger op 14/15 mei 1940 kwam er een Duitse bezetting p het fort. Sinds de jaren ’90 maakt ‘fort’ Diemerdam, samen met de gehele Stelling van Amsterdam, deel uit van het Unesco Werelderfgoed.

John Cuijpers

Komt in de tijd overeen met: Tijd van burgers en stoommachines en Tijd van wereldoorlogen.

Zie ook Canon van Nederland: De patriotten enDe Tweede Wereldoorlog en 

https://www.stellingvanamsterdam.nl/nl

Verder lezen: Peter Kant, Peter Saal, Rob Schimmel en Jaap de Zee, De stelling van Amsterdam. Vestingwerken rond de hoofdstad 1880-1920, Beetsterzwaag z.j.

Voeg toe

Wij zijn altijd op zoek naar toevoegingen om de kennisbank van de vensters te vergroten. Wanneer u een correctie wilt doorgeven of een nieuwe toevoeging wilt aanleveren dan kunt u onderstaand formulier gebruiken.