NIEUW! Maak in een handomdraai je eigen Canon.

Over Mijn Canon

Tijd van pruiken en revoluties

Patriotten en prinsgezinden

Voor de Franse Tijd

Ook in Diemen was er in 1787 sprake van een revolutionaire sfeer. Patriotten vochten er tegen de Pruisen, die de stadhouder weer terug in het zadel wilden helpen. De naar Amsterdam oprukkende Pruisen stuitten bij Diemen op felle tegenstand. Een progressieve dominee predikte democratische ideeën.

De situatie in Diemen
Aan het einde van de 18 e eeuw was er sprake van een tweedeling in Diemen, die
vooral in het jaar 1787 tot onderlinge twisten leidde. Diemen telde aan het einde
van de 18de eeuw circa 175 huishoudens. Op het platteland rondom Amsterdam
waren de boeren, vissers en herbergiers meestal prinsgezind, terwijl zich onder
de ambachtslieden, dominees en schoolmeesters veel Patriotten bevonden. Die
Patriotten streefden vanaf 1781 naar meer inspraak voor de burgers op het
bestuur. Ze verzetten zich tegen de aristocratische regenten en hun
vriendjespolitiek en wilden bovendien een einde maken aan de macht van de
stadhouder, de prins van Oranje. Ze noemden zich Patriotten omdat ze het beste
met het land voorhadden. Hun tegenstanders schaarden zich achter stadhouder
Willem V. In mei 1787 grepen de Patriotten de macht in Amsterdam. Ook in
Diemen hadden zij veel invloed. Diemen had namelijk een landelijk bekende
Patriot in huis: dominee Bernardus Bosch. Tijdens zijn goed bezochte preken gaf
hij openlijk blijk van zijn patriottische gezindheid. In 1787 richtten de Patriotten
verdedigingsposten op bij Diemerdam en de Vinkenbrug, om een Pruisische
aanval op Amsterdam te kunnen tegenhouden.
Diemen versterkt
De versterking bij de Diemerdam was op 5 juli opgeworpen bij de
Diemerzeedijk ter hoogte van de uitwateringssluis van de Diem. Voor de bouw
werden zo’n 800 houten palen aangevoerd. De voor twee batterijen opgeworpen
wallen waren wat onhandig van elkaar gescheiden door de Kleisloot. Er werden
vijf kanonnen opgesteld en de patriotse dominee van Diemen, Bernardus Bosch,
werd aangesteld als directeur van de kanonniers. De vurige woorden waarmee
de versterking werd ingewijd waren waarschijnlijk van hem: Ik blixem aan het
IJ/ en donder met kartouwen/ door Diemens schutterij,/ zo Monster
Dwingelandij/ van Willem van Nassauwen/ hier naderen durft aan het IJ.
Pruisische aanval
In september 1787 werd Amsterdam al snel van twee kanten bedreigd. Op 21
september zaten de Pruisen reeds in Abcoude en Baambrugge. Daarop besloot
de bezetting van de batterij Diemerdam naar de stad te vluchten, aangezien hun
stukken naar Muiden gericht stonden en niet naar het zuiden, vanwaar men
inmiddels de aanval verwachtte.
Het liep anders. De divisie van generaal Von Kalkreuth kwam toch vanuit het
oosten en rukte aanvankelijk snel op. Door dijken door te steken en sluizen te
openen stonden de weilanden rond Amsterdam blank, zodat alleen hooggelegen
wegen en dijken te gebruiken waren. En dat was in het voordeel van de
verdedigers. De Pruisische opperbevelhebber stond nu een wapenstilstand toe
voor onderhandelingen. Die begonnen op 23 september in het Pruisische
hoofdkwartier te Leimuiden.
Een week later waren ze mislukt. De wapenstilstand liep weer af. Militair
ingenieur J. Guichenon de Chatillion verbeterde de batterij bij Diemerdam. Nog voor de wapenstilstand afliep op 30 september, verjoegen de verdedigers bij
de Vinkenbrug (waar de Muiderstraatweg de Korte Diem kruist) tot tweemaal toe
de Pruisische verkenners. Op de ochtend van 1 oktober 1787 werden de
Diemenaren wakker door kanongebulder. De Pruisen vielen aan bij het Weesper
Tolhek. Kanonskogels vlogen door boerderijen, koeien werden door geschut
gedood en sommige families moesten vluchten. De aanval werd afgeslagen,
maar zo’n acht huizen rond Diemerbrug raakten door kanonvuur beschadigd.
Ondertussen wisten andere Pruisische troepen door een omtrekkende beweging
Amsterdam te bereiken via Amstelveen. Amsterdam capituleerde op 10 oktober
en alle posten bij Diemen werden ontruimd.

Peter Texier


Ooggetuige doet verslag
Ooggetuige op 1 oktober was schipper Jan Hessels Visser, die op zijn kotter De
Hector de monding van het IJ moest bewaken. “Smorgens de clocke halff vijff
uuren hoorden wij eerst te Muiden en vervolgens genoegzaam tegelijk op diverse
plaatsen zwaar canonneeren, en ook met klijn geweer schieten. Aan den Amstel,
en onder Diemen, ontstond hierdoor brand, hetgeen tot den avond aanhield – de
overwinning te Muiden en onder Diemen hebben wij duidelijk kunnen zien dat
volkomen aan onze zijde was, wijl den vijand voorbeeldelijk en gelijk het waare
Batavieren eijgen is beschooten wierd en tot verre aan geene zijde van
Muiderberg terugge wierd gedreven.”

Voeg toe

Wij zijn altijd op zoek naar toevoegingen om de kennisbank van de vensters te vergroten. Wanneer u een correctie wilt doorgeven of een nieuwe toevoeging wilt aanleveren dan kunt u onderstaand formulier gebruiken.