NIEUW! Maak in een handomdraai je eigen Canon.

Over Mijn Canon

Tijd van regenten en vorsten

Van Paaldijk naar Steendijk

Om overstromingen te voorkomen is in de 13
de eeuw begonnen met de aanleg van de Diemerzeedijk.
Die moest steeds versterkt en opgehoogd worden. Om het aarden talud van de dijk te beschermen diende een houten beschoeiing van palen als golfbreker. Maar in 1730 begon de aantasting daarvan door de paalworm. Vervanging door een met stenen bekleed (en minder steil) talud werd noodzakelijk.

De strijd met het water in Nederland houdt nooit op. Vanwege de stijgende zeespiegel moesten en moeten de dijken steeds weer worden verhoogd en versterkt. Zo ook de Diemerzeedijk. Die ligt sinds 1921 weliswaar op Amsterdams grondgebied, maar is historisch gezien blijvend met Diemen verbonden. De geschiedenis ervan gaat terug tot in de 13de eeuw, al weten we niet in precies welk jaar met het opwerpen van de eerste aarde of klei begonnen is. Het was allemaal handwerk. Met spade of greep (spitvork) werden ‘zoden aan de dijk’ gezet. Met vereende krachten, want alle inwoners van het door de dijk beschermde gebied moesten helpen bij de aanleg van de dijk en vervolgens ook bij het onderhoud ervan. Voor de verder weg wonende ‘ingelanden’ werd die plicht omgezet in een belasting. Die werd geheven door het in 1437 apart voor het dijkbeheer opgerichte Hoogheemraadschap van de Zeeburg en Diemerdijk. Wat in 1997 - na eerdere fusies – is opgegaan in het huidige Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Dat int nu de waterschapsbelasting. En voor het bestuur ervan worden om de vier jaar waterschapsverkiezingen gehouden. Die staan in een lange democratische traditie, al waren het vroeger alleen de eigenaren van onroerend goed (land, boerderijen of huizen) die daarvoor stemrecht hadden; en nu iedereen.  

Aanvankelijk was de dijk nog niet erg hoog en sterk. Dijkdoorbraken bleven nog heel lang voorkomen, zoals in 1307, 1404, 1421, 1508, 1509, 1514, 1532, 1570, 1609, 1651, 1675 of 1702. Maar door de jaren heen werd de dijk steeds verder versterkt. Om afkalving van het aarden talud te voorkomen werd aan de zeezijde een houten beschoeiing aangebracht. Dit om de kracht van de golven van de Zuiderzee te breken. Die beschoeiing werd uiteindelijk de zware paaldijk, zoals we die van oude gravures kennen. Wie de euvele moed had om voor eigen gebruik palen van de dijk te stelen of aarde weg te graven riskeerde de doodstraf. Want het ‘Hoge’ van het Hoogheemraadschap hield in dat dit orgaan bevoegd was tot het bestraffen van zogenoemde halsmisdrijven; oftewel het opleggen van lijfstraffen, de doodstraf inbegrepen. 

Maar wat dieven niet deden of durfden te doen, daar zorgde vanaf het jaar 1730 een nietig klein beestje voor: de paalworm. Deze vanuit Azië met Oost-Indiëvaarders meegekomen exoot vermolmde en verpulverde de dijkpalen, wat de dijken in ons land ineens heel kwetsbaar maakte. Er werd echter slagvaardig opgetreden. Op basis van een geheel nieuw dijkconcept werden de dijken voorzien van een lange glooiing aan de zeezijde, die bekleed werd met stenen, later basaltblokken. Die maakten de dijken bestand tegen afslag terwijl de golven op de glooiing van de dijk aan zowel hoogte als kracht verloren. In relatief korte tijd werden alle zeedijken van Nederland op deze wijze stormbestendig gemaakt; een enorme krachtsinspanning, ook in financiële zin. De Diemerzeedijk heeft het sindsdien steeds gehouden al was het in januari 1916, toen Waterland zwaar door overstromingen getroffen werd, wel even kantje boord.     

Jaap Haag

Komt in de tijd overeen met: Tijd van regenten en vorsten

Zie ook Canon van Nederland: de Republiek en de Beemster.

Verder lezen: José Deckers, Wim ’t Hart, Noor van Mens en Peter Texier, Over Diemen gesproken, Diemen 2008.

Voeg toe

Wij zijn altijd op zoek naar toevoegingen om de kennisbank van de vensters te vergroten. Wanneer u een correctie wilt doorgeven of een nieuwe toevoeging wilt aanleveren dan kunt u onderstaand formulier gebruiken.