NIEUW! Maak in een handomdraai je eigen Canon.

Over Mijn Canon

Tijd van regenten en vorsten

Rembrandt komt langs

Rembrandt tekent ook Diemen

Er zijn drie Nederlandse kunstschilders die wereldberoemd zijn geworden: Rembrandt van Rijn, Vincent van Gogh en Piet Mondriaan. Wij hebben het geluk dat twee daarvan, Rembrandt en Mondriaan, in Diemen zijn komen tekenen en schilderen. In de 17de eeuw kwam Rembrandt geregeld langs (afb. 1). Hij leefde van 1606 tot 1669 en is vooral beroemd geworden door de zogenaamde Nachtwacht - het pronkstuk van het Rijksmuseum - die hij schilderde in 1641/1642.

Diemen was lang een lieflijk dorpje, een toevluchtsoord vanuit het drukke Amsterdam. Rond 1640 tot ongeveer 1650 trok Rembrandt er op uit om in de omgeving van Amsterdam te schetsen. Hij volgde daarbij de oude dijk- en landwegen. Zo kwam hij ook, via de Diemerzeedijk en de Afloop naar Diemen, onze woonplaats binnen lopen. In Diemen-Noord stond op de huidige begraafplaats Gedenk te Sterven de Mariakerk, van verre te herkennen aan haar fraaie, spitse toren. Rondom de kerk stonden boerderijen, herbergen – waarvan er een tegelijk rechtbank was -, bakkerijen en andere bedrijfjes.

Op de tekening (afb. 2) staan alle gebouwen op een kluitje maar in werkelijkheid stonden twee boerderijen, links en rechts van de weg, veel dichter bij Rembrandt, zo weten we door archiefonderzoek en oude kaarten. De boerderij aan de rechter kant is nog te herkennen als het huidige gezondheidscentrum Diemen-Noord, al is er veel aan verbouwd. De boerderij aan de linker kant stond op de plaats van de afgebroken boerderij Einde Vreugd. Het is een langhuisstolpboerderij. Deze combineerde een stolp, waar het hooi in lag, met een langhuis. Kort hierna verdween de stolp en kwam er een losse hooiberg naast de boerderij te staan. Alhoewel het dus lijkt alsof Rembrandt ‘naar de natuur’ schilderde, heeft hij de bebouwing als het ware in elkaar geschoven. Juist in Diemen is zijn werkwijze bewezen. Het ging hem meer om de sfeer van een zo gegroeid, samenhangend geheel, een eiland van lucht en land te midden van het verder lege landschap. Hij maakte ter plekke enige schetsen en geregeld combineerde hij die thuis tot een ets. Hij probeerde altijd het karakteristieke, het eigenaardige van de hoofdzaken te raken. Hij week daarmee af van zijn tekenende tijdgenoten die voor de toen moderne trend van het nieuwe en strakke gingen.

Rembrandt trok de natuur in vanuit een innerlijke behoefte. Hij zag de natuur als de meester van de schilderkunst en een schepping van God. Het zat hem ook niet altijd mee in zijn leven. Hij schilderde niet uit commerciële motieven maar er was wel een kleine kring van liefhebbers die zijn etsen en tekeningen wilden kopen.

Een andere tekening van Rembrandt laat een situatie zien die je je met een beetje verbeelding zo kunt voorstellen. Als je in Diemen-Noord de Nesciobrug overgaat kom je op vroeger Diemens grondgebied: de Diemerzeedijk. Hier begon de Afloop naar Diemen, nu onderbroken door het Amsterdam-Rijnkanaal. Aan de linkerkant staat een mooi wit huis, Zomerlust genaamd; een vroegere burgemeesterswoning van Diemen. Aan de rechterkant is een wat dichtgegroeide, drassige waterpartij te zien. Hier stond de door Rembrandt getekende langhuisstolpboerderij (zie afb. 3), ook met een waterpartij. Deze was veroorzaakt door een doorbraak van de Diemerzeedijk. Op de uitgebouwde bakstenen opkamer stond aanvankelijk een schoorsteen. Rembrandt heeft deze naderhand met witte verf weggewerkt. Daarbij stond een huisje, zo blijkt uit een akte uit 1634. Rembrandt heeft het huisje weggelaten. Blijkbaar vond hij dit een storend element en wilde hij zich concentreren op de karakteristieke boerderij.

Diemen mag zich vereerd voelen dat Rembrandt hier deze inspiratie gevonden heeft.

Ellen van Meurs

Om verder te lezen:
- Bakker, B., Berge-Gerbaud, M. van, Schmitz, E. en Peeters, J.: Het landschap
van Rembrandt: Wandelingen in en om Amsterdam, Amsterdam
Gemeentearchief en Parijs, Fondation Custodia (Institut Néerlandais), 1998-99.
- Haag, Jaap, Mondriaan in Diemen, in: blad Historische Kring Diemen, jrg. 19
(2-2009), p. 37 (prikbord) met afb. van: Piet Mondriaan De vinkenbrug bij Diemen
1902, olieverf op doek (particuliere verzameling).
- Schmitz, E.: Boerderij “ Zeldenrust” in Diemen-Noord historisch bekeken, in blad
Historische Kring Diemen, jrg.2 (voorjaar 1992).

Voeg toe

Wij zijn altijd op zoek naar toevoegingen om de kennisbank van de vensters te vergroten. Wanneer u een correctie wilt doorgeven of een nieuwe toevoeging wilt aanleveren dan kunt u onderstaand formulier gebruiken.