NIEUW! Maak in een handomdraai je eigen Canon.

Over Mijn Canon

ca. 1542‒1612

Pibo Ovittsius

Eerste predikant van Losser

Tijd van ontdekkers en hervormers

De veldtocht van prins Maurits en graaf Willem Lodewijk van Nassau in oktober 1597 bracht Twente effectief onder Staats gezag en maakte de weg vrij voor de invoering van de gereformeerde religie. Op dat moment had de Reformatie in andere gewesten al decennialang vaste grond onder de voeten. De provinciale synodale vergadering, die op 23 mei 1598 in Deventer bijeenkwam, bedacht een plan voor de calvinisering van Twente. Er kwam een classicale indeling, waarbij Losser werd ingedeeld bij de classis Oldenzaal.

Aanstelling

De kleine gereformeerde gemeente van Enschede bleek niet in staat haar predikant voldoende levensonderhoud te verschaffen. De synode besloot daarom op voorstel van deze predikant zelf (Pibo Ovittsius van Abbema) zijn aanstelling in Enschede te combineren met de gemeente van Losser. Tevens werd de drost aangeschreven met het verzoek om voor een behoorlijke betaling van de dominee te willen zorgdragen. In Losser was men weinig te spreken over het gedeelde predikantschap met Enschede. Op 2 augustus 1598 schreef Laurents Pinninck, richter te Oldenzaal, aan Burgemeester, Schepenen en Raad van de gemeente Deventer dat de "buren" (boeren) van Losser hem verzocht hadden, dat "sie enen goeden prediger mochten becomen, de perpetue (permanent) bij haar bleve".

Een "quacksalver" op de kansel

In de eerste jaren van de Reformatie was het maar een rommeltje met de dominees. De meest vreemdsoortige figuren kwamen op de Twentse preekstoelen terecht. Weliswaar moesten zij zich aan een coloqium (een "toelatingsgesprek") onderwerpen, maar als ze het "pausdom" afzwoeren was het al gauw goed. Pibo Ovittsius was volgens amateurhistoricus Herman Dalenoort een dergelijk "Godvergeten charlatan, dat het zelfs nu nog moeite kost om in de kerkgeschiedenis van Nederland iemand aan te wijzen die een grotere "Loegenaar, tovenaer, quacksalver en weerwolf" was dan hij."

Geruchtmakend predikant

Pybe Wytzes, zoals zijn Friese naam luidde, werd omstreeks 1542 geboren in Grouw. Hij werd apotheker in het naburige Oldeboorn, waar hij trouwde en kinderen kreeg. Oorlogsomstandigheden dwongen hem de wijk te nemen naar Groningen. Daar trouwde hij een tweede vrouw, bij wie hij ook een kind kreeg. Na zijn terugkeer naar Friesland kwam deze bigamie al snel aan het licht. Uiteindelijk werd hij hierdoor uit Friesland verbannen. Hij begon aan een eindeloze zwerftocht, waarbij hij eerst als medicus, daarna als pastoor en ten slotte als dominee in zijn levensonderhoud voorzag. Daarbij wist hij telkens weer voor korte tijd het vertrouwen te winnen van hooggeplaatste personen in kerk en politiek. Dat kon echter niet voorkomen dat hij keer op keer moest vluchten door oorlogsomstandigheden of omdat hij werd ingehaald door geruchten over zijn verleden. Ook in Losser (en Enschede) bleef Ovittsius niet lang. In juni 1599 vertrok hij naar Deventer. Zijn laatste jaren bracht hij door in het Sticht Utrecht, waar het reformatorische klimaat wat milder was. Hij overleed in 1618. Een tegeltableau, te zijner nagedachtenis ingemetseld in de muur van de kerk in Oldeboorn, vermeldt: "Anno 1612 Piboni Ovittsius van Abbemae, bedienaer des H. Evangely tot Suylen in Stich van Wtrecht".

Voeg toe

Wij zijn altijd op zoek naar toevoegingen om de kennisbank van de vensters te vergroten. Wanneer u een correctie wilt doorgeven of een nieuwe toevoeging wilt aanleveren dan kunt u onderstaand formulier gebruiken.