NIEUW! Maak in een handomdraai je eigen Canon.

Over Mijn Canon Maak Canon

8000 v.Chr.

Einde ijstijden

Veranderd landschap

Tijd van jagers en boeren

Ongeveer 10.000 jaar geleden kwam er een einde aan de ijstijden. Noordoost Twente, ooit een deel van een grote bosrijke vlakte, was veranderd in een glooiend, zandrijk gebied dat werd doorsneden door vele waterstromen. Net als nu tussen Oldenzaal en Denekamp en tussen Ootmarsum en Lage waren stuwwallen toen duidelijk zichtbaar.

Noordoost Twente in de ijstijden

Ongeveer 140.000 jaar geleden schoven honderden meters dikke ijsmassa's vanuit Scandinavië op tot in het midden van ons land. In Noordoost Twente drukte de ijsmassa de bevroren grond soms wel 200 m omhoog. Daarna trok het ijs verder over deze stuwwallen heen. Ongeveer 10.000 jaar later verdween het ijs, een warme en vochtige periode volgde. Het meegevoerde zand, leem of gesteente bleef achter. De laatste ijstijd (Weichsel ijstijd) begon 110.000 jaar geleden. Ditmaal kwamen de ijsmassa's niet verder dan Hamburg. De gevolgen voor Twente waren er niet minder om. IJzige stormen veranderden Twente in een poolwoestijn. Met enorme snelheden werden pakketten zand en leem weggeblazen en afgezet in de luwte van de stuwwallen. De bestaande rivier- en beekdalen raakten vaak met zand bedekt. Waar het water vastliep, ontstonden vennen. De stuwwallen werden door de voortdurende schurende wind afgeslepen en uiteindelijk in hoogte gehalveerd. De Tankenberg kromp van 180 naar 85 m. De klei en het zand verdwenen in de omliggende gletsjerdalen, overgebleven uit de vorige ijstijd. In de modderige brei vormden zich nieuwe waterstromen. De oude rivier de Dinkel verlegde haar stroomdal in westelijke richting. Ongeveer 13.000 jaar geleden keerden bomen, planten en dieren terug in het landschap. Groepen jagers trokken, op zoek naar rendierkuddes, in Twente rond. Ze lieten soms stenen voorwerpen achter. Toch keerde nog eenmaal, ongeveer 1.500 jaar later, deze ijstijd nog "even" terug, met poolstormen die weer nieuwe zandruggen in Twente vormden.

Een koel en vochtig Twente

Na de laatste ijstijd (8000 v. Chr.) steeg het zeewaterpeil snel. De drooggevallen Noordzee liep weer onder water. Het zeewater drong zelfs westelijk Overijssel binnen. Twente kon het grond- en regenwater niet goed meer kwijt. Geleidelijk ontstonden er moerassen en hoogveengebieden, nu nog zichtbaar bij de Engbertsdijkvenen. Op de stuwwallen en zandruggen kwamen nieuwe oerbossen met eiken, essen, linden en iepen. In de waterlopen groeiden grote elzen- en berkenbossen. Tot de bewoners van deze bossen behoorden: bruine beer, wolf, edelhert, ree, oeros, wilde zwijn, das, boommarter, wilde kat, vos, bever en otter. De aanwezigheid van de zeearend en de visarend wijst op een rijkdom aan vis. Groepen rondtrekkende jagers en vissers vonden hier een bestaan.
Na 2800 v. Chr. trokken mensen uit het oosten met hun vee naar Twente. Met stenen bijlen hakten ze open plekken in de hoger gelegen bossen. Ze brandden de grond kaal en verbouwden in de asgrond tarwe, gerst en vlas. Na enkele oogsten was de grond uitgeput en trokken ze naar een nieuw gebied. De achtergelaten mineraalarme gebieden werden heidevelden. De komst van bronzen bijlen (1500 v. Chr.) en nog later van ijzeren bijlen (700 v. Chr.) versnelden deze roofbouw. Toen de oerbossen verdwenen, namen stroomafwaarts de waterproblemen toe. Eerder hielden de wortels van de bomen het water nog lang vast. Na 800 na Chr. waren flinke delen van Noordoost Twente, bijvoorbeeld Ottershagen of het Tilligterbroek, door overstromingen en moerassen het grootste deel van het jaar niet toegankelijk.

Het moeizaam terugwinnen van de natuur

In de middeleeuwen was de bevolking van Noordoost Twente afhankelijk van landbouw en het houden van vee. In de hoger gelegen gebieden ontstonden boerderijtjes, vaak nabij water. De woeste grond rond een boerderijtje bewerkte de boerenfamilie moeizaam tot esgrond (akkergrond) en weidegronden. De esgronden werden verrijkt met dierlijke mest en organisch materiaal als bladeren, later ook met gestoken heideplaggen. Rogge werd het belangrijkste gewas. Op de woeste gronden in de buurt hield men schapen en varkens. Het gebruik van de woeste gronden, de strijd tegen het water of zandverstuivingen, het regelmatig herplanten van eiken en beuken en vele ander taken vroegen van iedereen een grote inzet. Rond 1200 ontstond er een vorm van zelfbestuur: de marken, waarin de eigenaren van de boerderijen de dienst uitmaakten. Ze stelden de markeregels vast en spraken recht.

Voeg toe

Wij zijn altijd op zoek naar toevoegingen om de kennisbank van de vensters te vergroten. Wanneer u een correctie wilt doorgeven of een nieuwe toevoeging wilt aanleveren dan kunt u onderstaand formulier gebruiken.