Veelgestelde vragen

Wat is een Canon?

Het woord 'canon' (met de klemtoon op de eerste lettergreep: de cánon) betekent onder andere 'richtlijn' of 'maatstaf' en in die zin is het hier bedoeld: de canon gaat over culturele en historische onderwerpen die we als samenleving belangrijk genoeg vinden om aan nieuwe generaties en nieuwe inwoners mee te geven. Goudgerand, maar niet altijd zonovergoten.

Wat is de Canon van Nederland?

Tussen 2005 en 2007 heeft de commissie Van Oostrom op verzoek van de regering de Canon van Nederland samengesteld. Deze Canon telt 50 vensters: belangrijke personen, voorwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de historische en culturele ontwikkeling van Nederland laten zien. De Canon is in de eerste plaats bedoeld voor het onderwijs. Canonrapport

Waarom is er een Canon samengesteld?

De Canoncommissie is in 2005 ingesteld op advies van de Onderwijsraad. De overwegingen om tot een Canon in vijftig vensters te komen, heeft de commissie beschreven in haar rapport entoen.nu - de canon van Nederland, te downloaden via deze site.

Is de Canon in het onderwijs verplicht?

Op 1 augustus 2010 is de Canon van Nederland opgenomen in de kerndoelen voor het primair en voortgezet onderwijs. De kerndoelen over de tien tijdvakken (voor het PO kerndoel 52, en voor de onderbouw van het VO kerndoel 37) zijn aangevuld met de zin: "De vensters van de canon van Nederland dienen als uitgangspunt ter illustratie van de tijdvakken."
Volgens de nota van toelichting op het kerndoelenbesluit wordt van scholen gevraagd "dat zij inzichtelijk kunnen maken dat in hun onderwijsaanbod - desgewenst ook buiten het geschiedenisonderwijs - de vensters geïntegreerd zijn in de behandeling van de tijdvakken. De bepaling gaat niet zo ver dat scholen elk individueel venster moeten behandelen in het onderwijs. De school kan dus eigen accenten (blijven) aanbrengen in het (geschiedenis)onderwijs. Tegelijkertijd is gewaarborgd dat een gedeelde kennis van de Nederlandse geschiedenis ontstaat."

Wat betekent de invoering van de Canon voor de lespraktijk?

De meeste canonvensters accentueren wat in het lesprogramma al jaren wordt behandeld; de bijbehorende leerstof komt in de bestaande lesmethoden al aan de orde. Via deze website zijn er per venster een of meer lessen beschikbaar.

Is de Canon alleen bedoeld voor de geschiedenisles?

Daltonschool De Rietakker, Foto Erno Wientjens

Nee, niet noodzakelijk. De vijftig canonvensters staan weliswaar in de kerndoelen geschiedenis; en alle vensters hebben een historische invalshoek en kunnen daarmee een plaats krijgen in geschiedenislessen.

Maar de canon is meer dan geschiedenis. Vrijwel alle vensters hebben ook andere invalshoeken, zoals culturele, geografische, taalkundige, natuurkundige en religieuze. Er zijn dan ook vensters die eerder bij aardrijkskunde, Nederlands, kunst of andere vakken thuishoren.

Per venster is via de knop "voor docenten" aangegeven bij welke schoolvakken het venster kan aansluiten. Bijvoorbeeld:

  • Hebban olla vogala, bij Nederlands en muziek: poëzie en liefdesliedjes;
  • De Beemster, bij aardrijkskunde: drooglegging en polders;
  • De Statenbijbel, bij godsdienst, levensbeschouwing: een boek als basis van een geloof;
  • Eise Eisinga, bij natuur en techniek: het zonnestelsel;
  • Vincent van Gogh, bij kunstzinnige oriëntatie: tekenen en schilderen als Van Gogh;
  • De televisie, bij mediawijsheid: hoe beïnvloedt de televisie het dagelijks leven;
  • Veelkleurig Nederland, bij "samenleving", bijv. kerndoel 38: de leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke stromingen die in de Nederlandse multiculturele samenleving een belangrijke rol spelen.

Wanneer een venster bij een ander vakgebied aan de orde komt, is het goed altijd ook de historische dimensie aan te geven. Bij geschiedenis kan dan worden volstaan met het kort aanduiden van het venster bij het betreffende tijdvak.

Hoe passen de vensters van de Canon in de tien tijdvakken?

Op de slingerlijn geven de rode stippen met jaartallen de tijdvakgrenzen aan (met uitzondering van het extra jaartal 1300). Bij elk venster is door middel van een icoontje aangegeven in welk tijdvak het geplaatst kan worden.

Moeten alle Canonvensters in het onderwijs aan bod komen?

Het didactisch concept achter de Canon is gebaseerd op het principe dat alle vensters twee keer aan bod komen: een keer in het basis- en een keer in het voortgezet onderwijs.
In het basisonderwijs vindt de eerste kennismaking met de Canonvensters plaats. De uitvoerigheid waarmee de verschillende vensters behandeld worden, kan echter verschillen. Een venster als Hunebedden zal op de basisschool diepgaander aan de orde komen dan bijvoorbeeld Erasmus.
In het voortgezet onderwijs kunnen alle vensters nogmaals aan bod komen, dan verdeeld over verschillende vakken, en doorgaans als opstap naar de behandeling van de achterliggende, bredere thematiek. Daarbij vindt verdieping plaats voor die vensters die in het basisonderwijs alleen kort zijn aangestipt.

Moeten we een nieuwe geschiedenismethode aanschaffen?

Nee, het is niet nodig om alleen voor de canonvensters een nieuwe geschiedenismethode aan te schaffen. Wel is het zaak bij ieder tijdvak na te gaan of de canonvensters, die bij dit tijdvak horen, in de methode voorkomen. Onder de knop "voor docenten" is aangegeven of en waar het betreffende venster in de meest gebruikte methodes aan de orden komt. Als dat niet het geval is, dan kunt u de betreffende vensters op andere manieren aan de orde stellen. Als voorbeeld enkele mogelijkheden bij het venster Spinoza (1632-1677): Op zoek naar de waarheid

  • De op deze site beschikbare Vensterles over Spinoza geven;
  • Spinoza noemen bij de les(sen) over de Gouden Eeuw en daar een les 'filosoferen met kinderen' aan koppelen, bijvoorbeeld over godsdienstvrijheid;
  • Het venster aan de orde stellen bij een ander vak en van daaruit verwijzen naar de Gouden Eeuw. Bij Spinoza zou dat bijvoorbeeld kunnen bij godsdienstles (Joodse religie en cultuur) of bij 'samenleving' in een les over democratie, vrijheid van meningsuiting, tolerantie en respect;
  • De Klokhuisaflevering of een van de Canonclips over Spinoza met de klas behandelen;
  • Na een korte introductie een afbeelding van Spinoza aan de klassikale tijdsbalk hangen.

De meeste educatieve uitgevers hebben in de afgelopen jaren de canon verwerkt in hun methodes.

Welk lesmateriaal over de Canon is er beschikbaar?

  • Via de webwinkel op deze site is de canonposter te bestellen, bedoeld om permanent op te hangen in de klas en om naar te verwijzen bij de behandeling van elk venster.
  • Via deze site is bij (vrijwel) elk venster een complete digitale Vensterles beschikbaar van circa één lesuur per stuk.
  • Deze site bevat bij elk venster een informatieve tekst op verschillende tekstniveaus, audiovisueel materiaal (waaronder per venster een Klokhuisaflevering en drie Canonclips) en voorts tal van verwijzingen naar boeken & films, websites en excursiemogelijkheden.

Is mijn school Canonproof?

Onderstaande checklist kan behulpzaam zijn bij het invoeren van de Canon van Nederland in het curriculum van uw school.

  • Neem het didactisch concept achter de canon door;
  • Bestel Canonposters om permanent op te hangen in de groepen 5 t/m 8 of in de vaklokalen geschiedenis;
  • Check welke vensters in uw geschiedenismethode al aan bod komen;
  • Verzamel lessen PO of VO en lesondersteunend materiaal voor de vensters die niet (voldoende) in de methodes aan bod komen;
  • Inventariseer excursiemogelijkheden en benader erfgoedinstellingen om u te ondersteunen;
  • Ga met uw collega's om de tafel om afspraken te maken over verdeling van vensters over de leerjaren en vakken, over werkvormen en excursies, etc.;
  • Overweeg een excursie naar de tentoonstelling Canon van Nederland in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem;
  • Abonneer u op de entoen.nu-nieuwsbrief voor het laatste nieuws over de Canon.

Wat doet stichting entoen.nu?

Stichting entoen.nu stelt zich ten doel om het gebruik van de canon van Nederland in onderwijs en samenleving te bevorderen. Ze doet dat onder meer via deze website www.entoen.nu, waar de vijftig vensters interactief in woord en beeld worden gepresenteerd. Sinds 2014 zijn alle uitingen rond de Canon van Nederland (waaronder www.entoen.nu) onder beheer gebracht van het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Stichting entoen.nu blijft verantwoordelijk voor het concept van de Canon van Nederland en voor de keuze van de 50 vensters (en de vraag hoe die binnen afzienbare tijd te evalueren).

Waar kan ik meer informatie over de Canon krijgen?

Op www.entoen.nu wordt alle relevante informatie rond de canon verzameld en bijgehouden. Wie zich abonneert op de nieuwsbrief, wordt automatisch op de hoogte gehouden van het laatste nieuws. Het dagelijkse nieuws rond de canon wordt bovendien gepubliceerd op www.twitter.com/entoennu.

Is de Canon hiermee compleet?

De vijftig vensters zelf liggen voor de eerstkomende jaren vast. De achterliggende informatie waarmee de vensters geopend wordt, is echter bedoeld om aan te vullen en uit te breiden. Elke bezoeker kan per venster suggesties (bijvoorbeeld voor boeken, films, websites of er-op-uit-tips) inzenden. Deze bijdragen komen terecht bij de redactie, die vervolgens besluit of tot plaatsing kan worden overgegaan.