NIEUW! Maak in een handomdraai je eigen Canon.

Over Mijn Canon

1869

De fiets van Burgers

Industriële ontwikkeling

Tijd van burgers en stoommachines

Wat zijn ogen zagen, konden zijn handen maken. Dat gold zeker voor de jonge Deventer smid Henricus Burgers. Toen hem in 1868 een velocipède getoond werd, bezat hij namelijk al snel een zelfgemaakt exemplaar. Daarna stroomden de bestellingen binnen en hij besloot ze in serie te gaan produceren.

Mechanisatie van de arbeid

De industrialisatie kwam in Deventer voor Nederlandse begrippen vroeg op gang door de toepassing van stoomkracht bij het productieproces. De eerste stoommachine werd al in 1829 bij de ijzergieterij Nering Bögel in gebruik genomen. Het was weliswaar een tweedehandsje, maar de aanschaf getuigde van ondernemingszin. Opmerkelijk is dat de gieterij amper 11 jaar later zelf stoommachines produceerde. Die mechanisatie was lang niet overal even vanzelfsprekend. Bij de textielfabriek van Ankersmit werden de vele getouwen al vroeg door stoom aangedreven, maar in de sigarenindustrie was het rollen van sigaren nog lang het handwerk van de vakman.

Hoogtepunten van de industrie

De metaalindustrie, met ijzergieterij Nering Bögel als voornaamste exponent, is in Deventer belangrijk geweest. Van oudsher waren er veel smederijen. Een aantal ontwikkelde zich tot fabrieken, zoals de Davo haardenfabriek, de Auping beddenfabriek en de fietsenfabriek van Burgers.
Dat Deventer een boekenstad is heeft ook te maken met de vele drukkerijen en uitgeverijen die de stad kende: de firma J. de Lange, Kluwer, drukkerij De IJsel en drukkerij Salland. Vandaag de dag is Roto Smeets nog een hele grote drukkerij, voortgekomen uit de Nederlandse Diepdruk Industrie.
De stad heeft ook verscheidene zuivel- en vleesverwerkende industrieën gekend, zoals de zuivelfabrieken IJsseldal en Coberco en de vleesfabrieken Anton Hunink en Stegeman. Mede door de vraag vanuit de zuivel- en vleesindustrie ontstond er in Deventer een blikindustrie. Thomassen & Drijver (tegenwoordig Impress) groeide uit tot een belangrijke Europese speler. Ook de chemische industrie ontwikkelde zich met onder meer de fabrieken van Noury, de Era schoensmeerfabriek, de inkt- en inktproductenfabrieken Van Son en Carbonia. Verder waren de Davo Chemische Fabriek en de bestaande fabriek van Senzora (zeep en snoep) bekend.
Aan het eind van de 19de eeuw waren er verschillende aardewerk- en kleiwarenfabrieken, zoals de firma's Hamer, Laurillard, Hamelberg & Co, Grolleman, Van Nierdt en Jansen. Het smyrnatapijt was een bekend Deventer product. Het werd gemaakt bij de Koninklijke Vereenigde Tapijtfabrieken (KVT). Later waren er in de stad ook de tapijtfabriek van Peters en de Moquette Industrie Deventer (MID). Textiel werd geweven en bedrukt in de grote fabriek van de firma Ankersmit op de Zandweerd.
Een sector die de stad veel werkgelegenheid schonk, was de sigarenindustrie, met onder andere de sigaren- en tabaksfabrieken van A.J. Verweij, Harms ten Harmsen Hzn, Hulscher, Muller & Co, Langkat, HKD, Horst & Maas en Bijdendijk & Ten Hove. In 1953 sloten de twee laatste hun poorten. De andere waren al eerder verdwenen.
Koffiebranderijen en theehandelaren had de stad ook: Harmsen & Vervoort en Koster (Roemar). Ten Have bestaat nog steeds. Ook de in 1863 opgerichte Deventer capsulefabriek van Gerrit Schimmelpenninck, later bekend onder de naam DAIM, heeft de stad veel werkgelegenheid gebracht. De fabriek bepaalde lang het straatbeeld in het Deventer Bergkwartier. Vermeldenswaard is ook de Davo bierbrouwerij op De Heuvel.
Het aantal kleinschalige werkplaatsjes, waar hooguit een paar man werkte, is zeer groot geweest: een tiental limonadefabriekjes, een hoeden- en pettenfabriekje, knopenfabriek, beschuitfabriek, ijsfabriek, luciferfabriek, kinderwagenfabriek, en zo meer.
Geconcludeerd kan worden dat de industrie zich als bedrijfstak verrassend veelzijdig ontwikkelde. Er werden in de stad zelfs een enkele auto (Burgers), locomotieven en vuurtorens (Nering Bögel) en zweefvliegtuigen gemaakt.

Voeg toe

Wij zijn altijd op zoek naar toevoegingen om de kennisbank van de vensters te vergroten. Wanneer u een correctie wilt doorgeven of een nieuwe toevoeging wilt aanleveren dan kunt u onderstaand formulier gebruiken.