De VOC 1602-1799

Nederland breidt uit over zee

Lees voor...

2 april 1595: 3 ‘grote’ koopvaardijschepen en een klein jacht varen de haven van Texel uit. Ze gaan een reusachtig avontuur tegemoet. Mauritius, Hollandia en Amsterdam, zo heetten de schepen. Het jacht was een verkenningsschip en heette Duyfken. Dat het ook een gevaarlijk avontuur was, bleek twee jaar later. Slechts drie van de vier schepen keerden terug. Van de 249 bemanningsleden waren er nog maar 87 over!

Jaloers op Nederland

Het was de eerste Nederlandse handelsreis naar Azië. Ook al brachten de schepen niet veel mee terug, de reis was toch een succes. Het was de opening van de handelsroute naar de ‘Oost’. Nieuwe reizen met zwaarbewapende, sterke schepen volgden. Rijk beladen met goederen en specerijen, zoals peper en nootmuskaat, kwamen ze terug. Al snel maakten de kooplieden van Zeeland en Holland de Portugezen en de Engelsen jaloers. En dat terwijl die de route al veel langer kenden ...

De VOC wordt opgericht

Een paar jaar later kwam Johan van Oldenbarnevelt met het idee om de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) op te richten. Op 20 maart 1602 kreeg de VOC, als enige in Nederland, het recht om handel te drijven in Azië. In naam van Nederland mocht de VOC verdragen sluiten en oorlogen beginnen. Ze mocht zelfs regeren over de gebieden die ze veroverde. De VOC werd een belangrijke en sterke macht voor Nederland.

Nederland wordt groter, rijker en machtiger

‘Hier kan iets groots verricht worden’, schreef Jan Pieterszoon Coen aan het VOC-bestuur. Hij had het over Jayakarta, de stad die hij in 1619 veroverde. Hij stichtte er Batavia. Coen schreef dat ‘Jacatra de treffelycxte plaetse van gansch Indien’ (de geweldigste stad van heel Indië) zou worden. Volgens hem was Nederland weer belangrijker geworden in de wereld. ‘Iedereen zal nu proberen ons te vriend te houden’, schreef hij.

Er werd ook geweld gebruikt

Delen van het eiland Java werden bezet. De Molukse eilanden, Ambon en Ternate, werden veroverd en de bevolking werd gedwongen om specerijen te verbouwen. Maar ook op andere plekken in Azië kreeg de VOC veel te zeggen. Als de mensen niet wilden luisteren, gebruikten de Nederlanders geweld. Er werden forten gebouwd in Zuid-Afrika, India, in Ceylon (Sri Lanka) en Makassar. De VOC kwam zelfs in China en Japan.

Goedgevulde Nederlandse pakhuizen

De VOC vulde de Nederlandse pakhuizen en grachtenhuizen met zijde, specerijen, koffie, thee, tabak, tropisch hout, ijzer, koper, zilver, goud, porselein, verfstoffen, schelpen en nog veel meer. Maar hoe belangrijk de rol van de VOC was, bleek toen Japan zijn grenzen sloot. In 1641 besloot de Shogun van Japan dat geen enkele buitenlander nog in Japan mocht komen. Niemand, behalve de VOC. Zij was de enige die nog handelde met Japan, vanaf het eilandje Decima bij Nagasaki.

En toen was het voorbij

De VOC bestond bijna 200 jaar. In 1799, Nederland was toen van Frankrijk, werd de VOC opgeheven. De archieven van de VOC worden nu beschouwd als werelderfgoed. Ze zijn een deel van het ‘geheugen van de wereld’. De dagrapporten van de kooplieden, de reisverslagen van bezoeken aan vreemde koningen, de vrachtlijsten van de schepen, ze moeten allemaal goed bewaard worden. Samen vertellen ze over twee eeuwen Aziatisch-Europese geschiedenis.


  • ongeveer 3000 voor Christus Hunebedden De eerste boeren  
  • van 47 tot ongeveer 400 De Romeinse Limes Op de grens van de Romeinse wereld  
  • 658-739 Willibrord De Friezen worden christenen  
  • 742-814 Karel de Grote Keizer van het Westen  
  • Ongeveer 1100 Hebban olla vogala Begin van de Nederlandse taal  
  • 1254-1296 Floris V Een Hollandse graaf en ontevreden edelen  
  • Van 1356 tot ongeveer 1450 De Hanze Handelssteden in de Lage Landen  
  • ± 1469-1536 Erasmus Een beroemde humanist  
  • 1500-1558 Karel V Nederland wordt één land  
  • 1566 De Beeldenstorm De strijd tussen de godsdiensten  
  • 1533-1584 Willem van Oranje Vader van het vaderland  
  • 1588-1795 De Republiek Een unieke regering in Europa  
  • 1602-1799 De VOC Nederland breidt uit over zee  
  • 1612 De Beemster Nederland en het water  
  • 1613-1662 De grachtengordel Stadsuitbreidingen in de 17e eeuw  
  • 1583-1645 Hugo de Groot Bedenker van het moderne volkenrecht  
  • 1637 De Statenbijbel Het belangrijkste boek  
  • ± 1606-1669 Rembrandt De grote schilders  
  • 1662 De Atlas Major De wereld in kaart  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Zeehelden en de macht van de Republiek  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Wetenschap in de Gouden Eeuw  
  • 1632-1677 Spinoza Op zoek naar de waarheid  
  • ±1637-1863 Slavernij Slaven in Amerika  
  • 17e en 18e eeuw Buitenhuizen Rijk wonen buiten de stad  
  • 1744-1828 Eise Eisinga Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk  
  • 1780-1795 De patriotten Crisis in de Republiek  
  • 1769-1821 Napoleon Bonaparte De Franse tijd  
  • 1772-1843 Koning Willem I Het koninkrijk van Nederland en België  
  • 1839 De eerste spoorlijn Sneller vervoer  
  • 1848 De Grondwet De belangrijkste wet van een land  
  • 1860 Max Havelaar Een klacht tegen de regering in Nederlands-Indië  
  • 19e eeuw Verzet tegen kinderarbeid De fabriek uit, de school in  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Schilder in een nieuwe tijd  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Mannen en vrouwen dezelfde rechten  
  • 1914-1918 De Eerste Wereldoorlog Neutraal in oorlogstijd  
  • 1917-1931 De Stijl De kunst verandert helemaal  
  • 1929-1940 De crisisjaren Het gaat niet goed in Nederland  
  • 1940-1945 De Tweede Wereldoorlog Nederland bezet en bevrijd  
  • 1929-1945 Anne Frank De Jodenvervolging  
  • 1945-1949 Indonesië Een kolonie vecht zich vrij  
  • 1886-1988 Willem Drees De verzorgingsstaat  
  • 1 februari 1953 De watersnood Het gevaar van het water  
  • vanaf 1948 De televisie Iedereen kijkt televisie  
  • vanaf ongeveer 1880 Haven van Rotterdam De poort naar de wereld  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Tegen de keurige Nederlanders  
  • vanaf 1945 Suriname en de Nederlandse Antillen De koloniën worden zelfstandig  
  • 1995 Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden?  
  • vanaf 1945 Veelkleurig Nederland Een maatschappij met veel culturen  
  • 1959-2030? De gasbel Het gas raakt op  
  • vanaf 1945 Europa Nederlanders en Europeanen  
voortgezet onderwijs