De Stijl 1917-1931

De ‘rood-blauwe Rietveldstoel’ uit 1918 is wereldberoemd, maar niet alleen rood en blauw. Gerrit Rietvelds stoel heeft een rode rugleuning en een blauwe zitting, maar het onderstel is geel en zwart. De stoel voldoet daarmee aan de eisen van de kunstenaars van ‘De Stijl’.

Alles moest recht zijn

De kunstenaars van ‘De Stijl’ vonden dat je als kunstenaar alleen de drie ‘primaire’ kleuren – rood, blauw en geel – mocht gebruiken. Deze drie kleuren vulden ze aan met zwart, grijs en wit, de drie ‘niet-kleuren’. Verder moesten alle lijnen en hoeken recht zijn.

Kunst moest de mensen helpen

De Stijlgroep werd opgericht in 1917. Na de chaos van de Eerste Wereldoorlog wilde iedereen rust en harmonie. De kunstenaars wilden die harmonie laten zien. Volgens hen was harmonie een wet van het heelal. Je hebt er strakke lijnen en heldere kleuren voor nodig. De vorm was minder belangrijk. Kunst hoefde de werkelijkheid niet te laten zien. De harmonie van alle dingen was het belangrijkste.
Hoe de kunstenaars iets zagen of hoe ze zich die dag voelden, kun je aan hun kunstwerken niet zien. Zij wilden met hun kunst de mensen op weg helpen naar waarheid en helderheid.

De Stijlgroep valt uit elkaar

Tegelijk met het oprichten van de Stijlgroep werd ook het tijdschrift De Stijl opgericht. Het bleef bestaan tot ‘Stijl’-schilder Theo van Doesburg stierf in 1931. Daarna viel de groep uiteen. De groep kunstenaars die samen De Stijl vormden, was nooit een heel vaste groep. Kunstenaars kwamen erbij en gingen weer weg. Het is zelfs zo dat twee heel belangrijke Stijlleden elkaar nooit in het echt hebben ontmoet: dat waren de architect Gerrit Rietveld en de schilder Piet Mondriaan.

De Stijl was wel wereldberoemd

Zo’n groep als De Stijl heet in de kunst een ‘stroming’ en deze stroming ging verder dan Nederland. De Stijlkunstenaars werkten ook in het buitenland en waren internationaal heel bekend. Toch past deze stroming helemaal in de Nederlandse cultuur en geschiedenis. Dat zegt meneer Jaffé, een kunsthistoricus. Het doel van De Stijl, om alles terug te brengen tot strakke vormen, schoonheid en zuiverheid, past volgens hem bij een Nederlandse gebeurtenis als de Beeldenstorm in de 16e eeuw. Maar ook bij de eenvoudige kunst van bijvoorbeeld Vermeer, een schilder uit de 17e eeuw.

Het Nederlandse landschap als Stijlkunst

Volgens Jaffé heeft de kunst van De Stijl zelfs te maken met de manier waarop Nederland de baas wil zijn over de natuur. Het Nederlandse landschap, met zijn precieze hoekige vormen, rechte lijnen en waterwegen, doet wel een beetje denken aan de stoel van Rietveld of een schilderij van Mondriaan. Kijk maar eens naar de plattegrond van De Beemster. Strakke lijnen, wiskundig precies en helder: dat is volgens hem wat Nederlanders graag willen en dat zie je terug in de kunstwerken van De Stijl.