Spinoza 1632-1677

Op zoek naar de waarheid

Lees voor...

Spinoza is de beroemdste filosoof van Nederland. Een filosoof is een denker. Hij denkt na over alle dingen en problemen die mensen kunnen tegenkomen in het leven. Een filosoof wordt ook wel een ‘wijsgeer’ genoemd, iemand die graag veel wil weten. Spinoza is één van de filosofen die heel belangrijk is geweest voor de manier van denken in de westerse wereld.

Spinoza moest brillenglazen slijpen

Benedictus de Spinoza werd in 1632 in Amsterdam geboren als Baruch d’Espinoza. Hij was de zoon van uit Portugal gevluchte joodse ouders. Hij overleed in 1677 in Den Haag aan een longziekte. Om de kost te verdienen – Spinoza leefde heel eenvoudig – sleep hij brillenglazen en lenzen voor microscopen. Zijn longziekte is waarschijnlijk erger geworden door het glasstof dat hij bij het slijpen inademde.

Hij hield niet van strenge regels

De roepnaam van Spinoza was Bento. Dat betekent in het Portugees hetzelfde als Baruch en Benedictus, namelijk ‘de gezegende’. Spinoza leerde Nederlands, Portugees, Spaans, Hebreeuws. Later schreef hij ook boeken in het Latijn.
Spinoza werd opgevoed volgens het joodse geloof. Later kreeg hij veel problemen met de Amsterdamse joodse gemeenschap. Niet eens omdat hij kritisch was over het joodse geloof. Het was meer omdat hij niet wilde leven volgens de strenge regels.

Hij durfde niet alles te zeggen

De Republiek der Verenigde Nederlanden ging vrij soepel om met mensen die anders dachten en kritische dingen zeiden. Veel makkelijker dan de landen er omheen. Toch moest Spinoza voorzichtig zijn. Veel van zijn teksten publiceerde hij niet, of onder een schuilnaam.

Het jaar 1672 was een rampjaar

De sfeer in de Republiek was gespannen, gevaarlijk zelfs. Raadpensionaris Johan de Witt en zijn broer werden vermoord door een groep Oranjegezinde burgers. Dit schokte Spinoza zo diep dat hij een poster wilde ophangen met de tekst ‘ultimi barbarorum’ (Jullie zijn de ergste barbaren). Zijn huisbaas en vriend hield hem tegen en redde zo misschien wel zijn leven.

Iedereen moet kunnen zeggen wat hij vindt, zei Spinoza

In zijn boek Theologisch-politieke verhandeling legde Spinoza voor het eerst de Bijbel op een andere manier uit. Vrijer, minder strak de regels volgend. Hij schreef ook een Politieke verhandeling. Daarin maakte hij zich sterk voor de democratie, waarbij de macht niet bij één persoon ligt, maar bij de meerderheid van het volk. Hij zei ook dat vrijheid van meningsuiting erg belangrijk was. Iedereen moet kunnen zeggen wat hij vindt, zei Spinoza.

Dit boek kwam pas na zijn dood uit

De Ethica is Spinoza’s meesterwerk. Het werd pas na zijn dood uitgegeven. Het boek was heel praktisch bedoeld. Spinoza wilde de mensen laten zien dat God geen superwezen is, die alles heeft bedacht en volgens een plan de wereld heeft geschapen. Hij zei dat alles wat er is, God is. De natuur, de mensen, de dieren, het heelal. Alles is God. Om dat te kunnen begrijpen moest je volgens hem vrij zijn, nergens afhankelijk van zijn. Dus ook niet van een slechte bui, van boosheid of juist van blij zijn. Spinoza was dat zelf ook niet: als hij in een discussie zat, bleef hij altijd kalm, nadenkend en rustig. Hij liet zich niet op de kast jagen.

Een heel moeilijk boek

Spinoza heeft de Ethica bijna geschreven als een wiskundeboek. Hij deed dat om heel objectief te kunnen zijn. Als je objectief bent, telt je eigen mening niet mee. Je beschrijft iets zonder je mening te geven. Je vertelt alleen wat er is.
Door de eeuwen heen hebben veel lezers geklaagd dat het boek zo moeilijk te lezen is. Spinoza heeft ook daarvoor een uitleg. Het is de laatste zin van zijn Ethica: ‘Alles wat voortreffelijk is, is even moeilijk als zeldzaam.’


  • ongeveer 3000 voor Christus Hunebedden De eerste boeren  
  • van 47 tot ongeveer 400 De Romeinse Limes Op de grens van de Romeinse wereld  
  • 658-739 Willibrord De Friezen worden christenen  
  • 742-814 Karel de Grote Keizer van het Westen  
  • Ongeveer 1100 Hebban olla vogala Begin van de Nederlandse taal  
  • 1254-1296 Floris V Een Hollandse graaf en ontevreden edelen  
  • Van 1356 tot ongeveer 1450 De Hanze Handelssteden in de Lage Landen  
  • ± 1469-1536 Erasmus Een beroemde humanist  
  • 1500-1558 Karel V Nederland wordt één land  
  • 1566 De Beeldenstorm De strijd tussen de godsdiensten  
  • 1533-1584 Willem van Oranje Vader van het vaderland  
  • 1588-1795 De Republiek Een unieke regering in Europa  
  • 1602-1799 De VOC Nederland breidt uit over zee  
  • 1612 De Beemster Nederland en het water  
  • 1613-1662 De grachtengordel Stadsuitbreidingen in de 17e eeuw  
  • 1583-1645 Hugo de Groot Bedenker van het moderne volkenrecht  
  • 1637 De Statenbijbel Het belangrijkste boek  
  • ± 1606-1669 Rembrandt De grote schilders  
  • 1662 De Atlas Major De wereld in kaart  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Zeehelden en de macht van de Republiek  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Wetenschap in de Gouden Eeuw  
  • 1632-1677 Spinoza Op zoek naar de waarheid  
  • ±1637-1863 Slavernij Slaven in Amerika  
  • 17e en 18e eeuw Buitenhuizen Rijk wonen buiten de stad  
  • 1744-1828 Eise Eisinga Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk  
  • 1780-1795 De patriotten Crisis in de Republiek  
  • 1769-1821 Napoleon Bonaparte De Franse tijd  
  • 1772-1843 Koning Willem I Het koninkrijk van Nederland en België  
  • 1839 De eerste spoorlijn Sneller vervoer  
  • 1848 De Grondwet De belangrijkste wet van een land  
  • 1860 Max Havelaar Een klacht tegen de regering in Nederlands-Indië  
  • 19e eeuw Verzet tegen kinderarbeid De fabriek uit, de school in  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Schilder in een nieuwe tijd  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Mannen en vrouwen dezelfde rechten  
  • 1914-1918 De Eerste Wereldoorlog Neutraal in oorlogstijd  
  • 1917-1931 De Stijl De kunst verandert helemaal  
  • 1929-1940 De crisisjaren Het gaat niet goed in Nederland  
  • 1940-1945 De Tweede Wereldoorlog Nederland bezet en bevrijd  
  • 1929-1945 Anne Frank De Jodenvervolging  
  • 1945-1949 Indonesië Een kolonie vecht zich vrij  
  • 1886-1988 Willem Drees De verzorgingsstaat  
  • 1 februari 1953 De watersnood Het gevaar van het water  
  • vanaf 1948 De televisie Iedereen kijkt televisie  
  • vanaf ongeveer 1880 Haven van Rotterdam De poort naar de wereld  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Tegen de keurige Nederlanders  
  • vanaf 1945 Suriname en de Nederlandse Antillen De koloniën worden zelfstandig  
  • 1995 Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden?  
  • vanaf 1945 Veelkleurig Nederland Een maatschappij met veel culturen  
  • 1959-2030? De gasbel Het gas raakt op  
  • vanaf 1945 Europa Nederlanders en Europeanen  
groep 7 en 8