De Romeinse Limes van 47 tot ongeveer 400

Op de grens van de Romeinse wereld

Lees voor...

Ongeveer 2000 jaar geleden veroverden de Romeinen (uit Italië) vele landen. Daardoor ontstond het grote Romeinse Rijk. Een groot deel van wat nu Nederland is, was toen Romeins. De rivier de Rijn stroomde van vlakbij Nijmegen via Utrecht naar de Noordzee. De Rijn was de noordgrens van het Romeinse Rijk. In het Latijn, de taal van de Romeinen, heet zo'n grens de 'Limes'.

De grens moest goed bewaakt worden

De Rijn was trouwens niet alleen de grens, maar ook een belangrijke transportrivier voor de Romeinen. Per boot voerden ze hun voorraden af en aan.
Ten noorden van de Rijn begon - volgens de Romeinen - de woeste wereld. Daar woonden 'wilde' Germaanse en Keltische stammen, zoals de Friezen. De Romeinse soldaten bewaakten hun grens, de Limes, dus heel goed.

Getrainde soldaten met blinkende zwaarden

Langs de oevers van de Rijn bouwden ze forten, wachtposten en legerkampen. Zo verdedigden ze hun rijk tegen aanvallen van hun vijanden uit het noorden. De Romeinen bouwden heel veel, ook buiten de forten. Door de Romeinse manier van bouwen ging de hele omgeving er anders uitzien.
In de meeste kampen woonden een paar honderd Romeinse soldaten. Maar bij Nijmegen bouwden ze een kamp voor 2 legioenen, dat zijn wel 12.000 soldaten! Je kunt wel bedenken wat een indruk die maakten op de mensen: 12.000 getrainde Romeinse soldaten met blinkende helmen, schilden en zwaarden.

De Bataven komen in opstand

De stam van de Bataven woonde ten zuiden van de grens, in wat nu de Betuwe heet. Op Romeins gebied dus. Ze leefden in vrede met de Romeinen. Veel Bataven waren zelfs soldaat in het Romeinse leger.
Na de dood van keizer Nero in 69 werd het overal in het Romeinse Rijk onrustig. Veel stammen kwamen in opstand. Ook de Bataven. Hun leider was Julius Civilis, een Bataaf die al 25 jaar in het Romeinse leger zat. Na een paar maanden werden de Bataven door de Romeinen verslagen. Toch werd Julius Civilis een held die voor de vrijheid van de Bataven had gevochten.
Vanaf het jaar 300 vielen Germaanse stammen steeds vaker het Romeinse Rijk binnen. Daardoor trokken de Romeinen zich uiteindelijk terug in Zuid-Europa.

Romeinse spullen in de grond

Op oude kaarten kun je zien dat verschillende Nederlandse plaatsen langs de Rijn uit de Romeinse tijd stammen.
Langs de oude grens doen  archeologen regelmatig opgravingen. Ze vinden nog steeds oude Romeinse spullen. Niet zo lang geleden vonden ze nog resten van een wachttoren en twee schepen bij een nieuwe wijk van Utrecht.


  • ongeveer 3000 voor Christus Hunebedden De eerste boeren  
  • van 47 tot ongeveer 400 De Romeinse Limes Op de grens van de Romeinse wereld  
  • 658-739 Willibrord De Friezen worden christenen  
  • 742-814 Karel de Grote Keizer van het Westen  
  • Ongeveer 1100 Hebban olla vogala Begin van de Nederlandse taal  
  • 1254-1296 Floris V Een Hollandse graaf en ontevreden edelen  
  • Van 1356 tot ongeveer 1450 De Hanze Handelssteden in de Lage Landen  
  • ± 1469-1536 Erasmus Een beroemde humanist  
  • 1500-1558 Karel V Nederland wordt één land  
  • 1566 De Beeldenstorm De strijd tussen de godsdiensten  
  • 1533-1584 Willem van Oranje Vader van het vaderland  
  • 1588-1795 De Republiek Een unieke regering in Europa  
  • 1602-1799 De VOC Nederland breidt uit over zee  
  • 1612 De Beemster Nederland en het water  
  • 1613-1662 De grachtengordel Stadsuitbreidingen in de 17e eeuw  
  • 1583-1645 Hugo de Groot Bedenker van het moderne volkenrecht  
  • 1637 De Statenbijbel Het belangrijkste boek  
  • ± 1606-1669 Rembrandt De grote schilders  
  • 1662 De Atlas Major De wereld in kaart  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Zeehelden en de macht van de Republiek  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Wetenschap in de Gouden Eeuw  
  • 1632-1677 Spinoza Op zoek naar de waarheid  
  • ±1637-1863 Slavernij Slaven in Amerika  
  • 17e en 18e eeuw Buitenhuizen Rijk wonen buiten de stad  
  • 1744-1828 Eise Eisinga Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk  
  • 1780-1795 De patriotten Crisis in de Republiek  
  • 1769-1821 Napoleon Bonaparte De Franse tijd  
  • 1772-1843 Koning Willem I Het koninkrijk van Nederland en België  
  • 1839 De eerste spoorlijn Sneller vervoer  
  • 1848 De Grondwet De belangrijkste wet van een land  
  • 1860 Max Havelaar Een klacht tegen de regering in Nederlands-Indië  
  • 19e eeuw Verzet tegen kinderarbeid De fabriek uit, de school in  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Schilder in een nieuwe tijd  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Mannen en vrouwen dezelfde rechten  
  • 1914-1918 De Eerste Wereldoorlog Neutraal in oorlogstijd  
  • 1917-1931 De Stijl De kunst verandert helemaal  
  • 1929-1940 De crisisjaren Het gaat niet goed in Nederland  
  • 1940-1945 De Tweede Wereldoorlog Nederland bezet en bevrijd  
  • 1929-1945 Anne Frank De Jodenvervolging  
  • 1945-1949 Indonesië Een kolonie vecht zich vrij  
  • 1886-1988 Willem Drees De verzorgingsstaat  
  • 1 februari 1953 De watersnood Het gevaar van het water  
  • vanaf 1948 De televisie Iedereen kijkt televisie  
  • vanaf ongeveer 1880 Haven van Rotterdam De poort naar de wereld  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Tegen de keurige Nederlanders  
  • vanaf 1945 Suriname en de Nederlandse Antillen De koloniën worden zelfstandig  
  • 1995 Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden?  
  • vanaf 1945 Veelkleurig Nederland Een maatschappij met veel culturen  
  • 1959-2030? De gasbel Het gas raakt op  
  • vanaf 1945 Europa Nederlanders en Europeanen  
groep 7 en 8