Napoleon Bonaparte 1769-1821

De Franse tijd

Lees voor...

Je kunt niet over de geschiedenis van Nederland praten zonder naar het buitenland te kijken. Want wat daar gebeurt, heeft vaak ook gevolgen voor ons. Dat geldt zeker voor het einde van de 18e en het begin van de 19e eeuw. Toen was in Frankrijk namelijk Napoleon Bonaparte de baas. Vanwege zijn 1,67 meter lengte werd hij ook wel de 'kleine korporaal' genoemd.  En hij heeft heel veel invloed gehad op de geschiedenis van Nederland.

De ene oorlog na de andere

Napoleon was een militair. In 1799 zette hij de Franse regering aan de kant en nam hij de macht over. In Frankrijk én in alle gebieden die Frankrijk had veroverd - dus ook in Nederland. Daarna startte Napoleon als generaal oorlogen tegen de keizer van Oostenrijk, de Russische tsaar en de Engelse koning.
Als keizer regeerde hij vanaf 1806 over bijna heel Europa. Hij was een 'verlicht despoot'. Dat betekent dat hij alleen de baas was, maar hij wilde wel op een 'moderne' manier regeren.

Frankrijk moest alles eerst goedkeuren

De Nederlandse Republiek was al in 1795 door de Fransen veroverd. De Fransen kregen daarbij hulp van Nederlandse patriotten. De  Bataafse Republiek (zo heette Nederland toen) bleef zogenaamd onafhankelijk van Frankrijk. In het echt was dat niet zo. Voor de meeste beslissingen moesten de Fransen eerst goedkeuring geven.
In 1806 besloot Napoleon dat zijn broer Lodewijk koning van Holland werd. Nederland was toen opeens een koninkrijk. Maar in 1810 was dat alweer voorbij. Napoleon zette zijn broer af en maakte Nederland onderdeel van het Franse Keizerrijk. Drie jaar later, in 1813, werd Napoleon verslagen en op het Franse eiland Elba gevangengezet. Nederland werd weer onafhankelijk.

Vier namen voor Nederland

Nederland heeft in de Franse tijd dus vier verschillende namen gehad:

  • Bataafse Republiek (1795-1801)
  • Bataafs Gemenebest (1801-1806)
  • Koninkrijk Holland (1806-1810)
  • Onderdeel van het Franse Keizerrijk (1810-1813)

Iedereen moest een familienaam kiezen

Napoleon is heel belangrijk geweest voor de Europese geschiedenis. Dat komt omdat hij veel veranderde in de landen die bij zijn keizerrijk hoorden. Hij zorgde voor een 'moderne' regering, met duidelijke wetten. Iedereen was voortaan gelijk voor de wet en een rechtszaak was altijd openbaar. Napoleon voerde overal de meter en de kilogram in. Heel handig, want tot die tijd waren maten en gewichten in veel landen anders.
Aan Napoleon danken veel mensen hun familienaam, want hij zorgde ervoor dat iedereen werd ingeschreven bij de burgerlijke stand. Daarvoor moest iedere familie die nog geen achternaam had een familienaam kiezen.

De kilo en de meter zijn nooit meer afgeschaft

De Nederlanders reageerden verschillend op deze vernieuwingen. Sommigen vonden de Code Napoléon, zo heette het Franse wetboek, een enorme verbetering. Het nieuwe wetboek was volgens hen veel beter. Het nieuwe wetboek maakte bijvoorbeeld geen verschil meer tussen gewone mensen en edelen. De mensen die tegen de Code Napoléon waren, vonden dat Napoleon geen rekening hield met de plaatselijke gewoonten en afspraken. Ook met de dienstplicht voor jonge mannen waren veel mensen het niet eens. Zeker niet toen er steeds meer oorlogen kwamen waar soldaten voor nodig waren.
Toen Napoleon was verslagen, dacht niemand erover om zijn veranderingen weer af te schaffen. Het nieuwe wetboek bleef bestaan, net als veel andere moderniseringen.


  • ongeveer 3000 voor Christus Hunebedden De eerste boeren  
  • van 47 tot ongeveer 400 De Romeinse Limes Op de grens van de Romeinse wereld  
  • 658-739 Willibrord De Friezen worden christenen  
  • 742-814 Karel de Grote Keizer van het Westen  
  • Ongeveer 1100 Hebban olla vogala Begin van de Nederlandse taal  
  • 1254-1296 Floris V Een Hollandse graaf en ontevreden edelen  
  • Van 1356 tot ongeveer 1450 De Hanze Handelssteden in de Lage Landen  
  • ± 1469-1536 Erasmus Een beroemde humanist  
  • 1500-1558 Karel V Nederland wordt één land  
  • 1566 De Beeldenstorm De strijd tussen de godsdiensten  
  • 1533-1584 Willem van Oranje Vader van het vaderland  
  • 1588-1795 De Republiek Een unieke regering in Europa  
  • 1602-1799 De VOC Nederland breidt uit over zee  
  • 1612 De Beemster Nederland en het water  
  • 1613-1662 De grachtengordel Stadsuitbreidingen in de 17e eeuw  
  • 1583-1645 Hugo de Groot Bedenker van het moderne volkenrecht  
  • 1637 De Statenbijbel Het belangrijkste boek  
  • ± 1606-1669 Rembrandt De grote schilders  
  • 1662 De Atlas Major De wereld in kaart  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Zeehelden en de macht van de Republiek  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Wetenschap in de Gouden Eeuw  
  • 1632-1677 Spinoza Op zoek naar de waarheid  
  • ±1637-1863 Slavernij Slaven in Amerika  
  • 17e en 18e eeuw Buitenhuizen Rijk wonen buiten de stad  
  • 1744-1828 Eise Eisinga Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk  
  • 1780-1795 De patriotten Crisis in de Republiek  
  • 1769-1821 Napoleon Bonaparte De Franse tijd  
  • 1772-1843 Koning Willem I Het koninkrijk van Nederland en België  
  • 1839 De eerste spoorlijn Sneller vervoer  
  • 1848 De Grondwet De belangrijkste wet van een land  
  • 1860 Max Havelaar Een klacht tegen de regering in Nederlands-Indië  
  • 19e eeuw Verzet tegen kinderarbeid De fabriek uit, de school in  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Schilder in een nieuwe tijd  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Mannen en vrouwen dezelfde rechten  
  • 1914-1918 De Eerste Wereldoorlog Neutraal in oorlogstijd  
  • 1917-1931 De Stijl De kunst verandert helemaal  
  • 1929-1940 De crisisjaren Het gaat niet goed in Nederland  
  • 1940-1945 De Tweede Wereldoorlog Nederland bezet en bevrijd  
  • 1929-1945 Anne Frank De Jodenvervolging  
  • 1945-1949 Indonesië Een kolonie vecht zich vrij  
  • 1886-1988 Willem Drees De verzorgingsstaat  
  • 1 februari 1953 De watersnood Het gevaar van het water  
  • vanaf 1948 De televisie Iedereen kijkt televisie  
  • vanaf ongeveer 1880 Haven van Rotterdam De poort naar de wereld  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Tegen de keurige Nederlanders  
  • vanaf 1945 Suriname en de Nederlandse Antillen De koloniën worden zelfstandig  
  • 1995 Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden?  
  • vanaf 1945 Veelkleurig Nederland Een maatschappij met veel culturen  
  • 1959-2030? De gasbel Het gas raakt op  
  • vanaf 1945 Europa Nederlanders en Europeanen  
voortgezet onderwijs