Sprzeciw wobec pracy dzieci XIX wiek

Z fabryk do szkół

W XIX wieku praca wykonywana przez dzieci była normalnym zjawiskiem. Dzieci pracowały na roli, w sklepach i w rozmaitych zakładach. Taki stan rzeczy uznawano nie tylko za bardzo pożyteczny - najmłodsi mogli się w ten sposób czegoś nauczyć - lecz także konieczny do zwiększenia rodzinnych dochodów. Kiedy rewolucja przemysłowa doprowadziła do zatrudniania dzieci nawet do pracy w fabrykach, pojawiły się wątpliwości i rosnący sprzeciw wobec tego procederu.

Zwykle panowały tam bardzo złe warunki pracy. Znana jest historia fabryki szkła Petrusa Regouta w Maastricht, gdzie piece paliły się nieprzerwanie dzień i noc. Fabryka działała na dwie zmiany, a podczas każdej z nich robotnicy pracowali po dwanaście godzin. O północy dzieci w wieku od ośmiu do dziesięciu lat wychodziły z domów i zaspane przemierzały ulice, aby dotrzeć do pracy na czas. Regout nie widział w tym nic niewłaściwego. Jego zdaniem niedobór snu nie powinien był stanowić dla nich problemu.

Około roku 1860 zaczęło pojawiać się coraz więcej krytycznych głosów na temat zatrudniania nieletnich. Lekarze i nauczyciele wyjaśniali, że ciężka praca w tym wieku jest niezdrowa, a miejsce dzieci jest w szkolnych ławkach. W końcu właściciele fabryk dostrzegli, że korzystniejsze jest zatrudnianie młodzieży, która ukończyła już szkołę podstawową. Dwunastoletnie i starsze dzieci, które umiały już czytać i pisać, były bowiem bardziej przydane w pracy. Jednocześnie dzieci powoli przestawały być potrzebne w fabrykach, ponieważ coraz większą część ich pracy przejmowały maszyny. Stopniowo zmieniała się także mentalność i nastawienie rodziców. Przy wzroście ich własnych dochodów, praca dzieci nie była już niezbędna dla utrzymania rodziny. Tym samym dzieci coraz częściej i na dłuższy czas wysyłane były do szkół.

Do takiego stanu rzeczy przyczyniły się dwie ustawy. Ustawa o dzieciach z 1874 roku (powstała z inicjatywy Samuela van Houtena) zabraniała zatrudniania dzieci do lat dwunastu w zakładach i fabrykach. Nie znaczyło to jednak, że zjawisko zostało w całości wyeliminowane. Prawo nie zakazywało np. wykorzystywania najmłodszych do pracy na roli. Dopiero Ustawa o obowiązku szkolnym z roku 1900 ostatecznie położyła kres pracy wykonywanej przez dzieci. Od tego czasu rodzice mieli obowiązek posyłać dzieci w wieku od siedmiu do dwunastu lat do szkoły. W praktyce większość decydowała się na to jeszcze przed zmianami w prawie. Około 1900 roku do szkoły uczęszczało już 90 procent dzieci.


  • ok. 3000 lat p.n.e. Dolmeny Pierwsi rolnicy  
  • 47 r. n.e. – ok. 400 r. n.e. Rzymski Limes Na granicy Imperium Rzymskiego  
  • 658 – 739 Willibrord Szerzenie chrześcijaństwa  
  • 742-814 Karol Wielki Cesarz Zachodu  
  • ok. 1100 Hebban olla vogala Początki niderlandzkiego piśmiennictwa  
  • 1254-1296 Floris V Holenderski hrabia i niezadowolona szlachta  
  • 1356 – ok. 1450 Hanza Centra handlu w Niderlandach  
  • 1469? – 1536 Erazm z Rotterdamu Międzynarodowy humanista  
  • 1500-1558 Karol V Administracja centralna w zjednoczonych Niderlandach  
  • 1566 Rewolta ikonoklastów Walka religijna  
  • 1533-1584 Wilhelm Orański Od zbuntowanego szlachcica do „ojca ojczyzny”  
  • 1588-1795 Republika Polityczny unikat  
  • 1602-1799 Zjednoczona Kompania Wschodnioindyjska Zamorska ekspansja  
  • 1612 Polder Beemster Holandia i woda  
  • 1613-1662 Grachtengordel – pas kanałów Rozwój miasta w XVII wieku  
  • 1583-1645 Hugo Grocjusz Pionier nowoczesnego prawa międzynarodowego  
  • 1637 Biblia Stanowa Księga nad księgami  
  • 1606?-1669 Rembrandt Wielcy malarze  
  • 1662 Blaeu i jego Atlas Major Świat na mapie  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Morscy bohaterowie i szeroki zasięg Republiki  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Nauka w złotym wieku  
  • 1632 – 1677 Spinoza W poszukiwaniu prawdy  
  • ok. 1637 – 1863 Niewolnictwo Handel ludźmi oraz praca przymusowa w Nowym Świecie  
  • XVII i XVIII wiek Posiadłości wiejskie Dostatnie życie poza miastem  
  • 1744 – 1828 Eise Eisinga Oświecenie w Holandii  
  • 1780 – 1795 Patrioci Kryzys w Republice  
  • 1769 – 1821 Napoleon Bonaparte Okres francuski  
  • 1772 – 1843 Król Wilhelm I Królestwo Zjednoczonych Niderlandów  
  • 1839 rok Pierwsza linia kolejowa Przyspieszenie  
  • 1848 Konstytucja Najważniejszy akt prawny w państwie  
  • 1860 Maks Havelaar Oskarżenie o skandaliczne nadużycia w Indiach Wschodnich  
  • XIX wiek Sprzeciw wobec pracy dzieci Z fabryk do szkół  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Nowoczesny artysta  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Emancypacja kobiet  
  • 1914-1918 I wojna światowa Wojna i neutralność  
  • 1917-1931 De Stijl Rewolucja w projektowaniu  
  • 1929-1940 Lata kryzysu Społeczeństwo pogrążone w depresji  
  • 1940-1945 II wojna światowa Okupacja i wyzwolenie  
  • 1929-1945 Anne Frank Prześladowania Żydów  
  • 1945-1949 Indonezja Kolonia walczy o wyzwolenie  
  • 1886-1988 Willem Drees Państwo opiekuńcze  
  • 1 lutego 1953 Wielka powódź Woda jako zagrożenie  
  • od 1948 roku Telewizja Przełom w środkach masowego przekazu  
  • od ok. 1880 Port Rotterdam Wrota na świat  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Na przekór drobnomieszczańskiemu krajowi  
  • od 1945 Surinam i Antyle Holenderskie Dekolonizacja Zachodu  
  • 1995 Srebrenica Dylematy związane z utrzymaniem pokoju  
  • od 1945 Wielobarwna Holandia Społeczeństwo wielokulturowe  
  • 1959-2030? Złoża gazu Kończąca się fortuna  
  • po 1945 roku Europa Holendrzy i Europejczycy  
wersja polska