Karel V 1500-1558

Nederland wordt één land

Lees voor...

Karel de Vijfde was net 15 jaar toen hij Heer der Nederlanden werd. Een jaar later werd hij ook koning van Spanje en de Spaanse gebieden in Zuid- en Midden-Amerika. In 1519 - hij was toen pas 19! - werd hij tot keizer van het Duitse Rijk gekozen.

Karels vader heette Filips de Schone

In de eerste helft van de 16e eeuw bestonden de Nederlanden uit verschillende gewesten, gebieden met eigen wetten en regels. Eén ding was voor allemaal hetzelfde: hun landsheer Karel V.
Karels vader was hertog Filips de Schone. Filips was een zoon van de machtige adellijke familie Bourgondië. Sinds het einde van de 14e eeuw hadden de Bourgondiërs veel hertogdommen en graafschappen in de Nederlanden in handen gekregen. Via zijn moeder erfde Karel ook grote stukken van Spanje. Filips stierf toen Karel nog jong was, en zo kwam het dat Karel al jong moest regeren.

Karel voerde oorlog na oorlog

Sinds Karel de Grote had niemand meer zo'n groot rijk gehad in Europa. De baas zijn over dit grote rijk bracht veel problemen met zich mee. Zo waren er Duitse koningen, die Karel liever niet als keizer wilden. Turken bedreigden zijn rijk in het zuidoosten. En de Franse koning bekeek de uitbreiding van Karels rijk zeer wantrouwend. Zo trok Karel van oorlog naar oorlog en dat kostte veel geld. Een deel van dat geld kwam uit de rijke Nederlanden.

De Nederlanders waren het er niet mee eens

Karel wilde van de Nederlanden een eenheid maken. Daarvoor veroverde hij ook de laatste zelfstandige gewesten: Groningen en Gelre (nu Gelderland). Niet iedereen was blij met het idee van één Nederland. De steden verzetten zich tegen de hoge belastingen en ze wilden al hun rechten graag houden. De edelen waren bang om hun belangrijke banen kwijt te raken aan de ambtenaren van Karel.

Iedereen moest hetzelfde geloven

Er waren ook mensen die lid van de protestantse kerk waren of wilden worden. Karel wilde maar één kerk en dat was de rooms-katholieke kerk. Dat gaf veel spanningen, zeker omdat hij mensen die het niet eens waren met de rooms-katholieke kerk hard aanpakte. Deze mensen werden ketters genoemd en kwamen vaak in de gevangenis terecht. Steeds meer Nederlandse edelen en burgemeesters vonden dit vreselijk. Zij vonden juist dat mensen met andere geloven prima naast elkaar moesten kunnen leven.

Karel vroeg om vergeving

Op 25 oktober 1555 kon Karel niet meer. Hij was nog maar 55 jaar oud, maar al die oorlogen, al die zorgen en zijn jicht (een botziekte) waren hem te veel geworden. In de gouden zaal van zijn Brusselse paleis gaf hij zijn kroon - en zijn rijk - aan zijn zoon Filips de Tweede. Ondersteund door de jonge prins Willem van Oranje vertelde hij de mensen over zijn liefde voor de Nederlanden, wat hij voor Nederland had gedaan en waarom. Hij vroeg ook vergeving voor zijn fouten. Hij wilde graag dat iedereen zijn opvolger Filips II net zo trouw zou zijn, als ze hem waren geweest.
Zijn laatste jaren bracht Karel door in een Spaans klooster. Daar stierf hij in 1558.


  • ongeveer 3000 voor Christus Hunebedden De eerste boeren  
  • van 47 tot ongeveer 400 De Romeinse Limes Op de grens van de Romeinse wereld  
  • 658-739 Willibrord De Friezen worden christenen  
  • 742-814 Karel de Grote Keizer van het Westen  
  • Ongeveer 1100 Hebban olla vogala Begin van de Nederlandse taal  
  • 1254-1296 Floris V Een Hollandse graaf en ontevreden edelen  
  • Van 1356 tot ongeveer 1450 De Hanze Handelssteden in de Lage Landen  
  • ± 1469-1536 Erasmus Een beroemde humanist  
  • 1500-1558 Karel V Nederland wordt één land  
  • 1566 De Beeldenstorm De strijd tussen de godsdiensten  
  • 1533-1584 Willem van Oranje Vader van het vaderland  
  • 1588-1795 De Republiek Een unieke regering in Europa  
  • 1602-1799 De VOC Nederland breidt uit over zee  
  • 1612 De Beemster Nederland en het water  
  • 1613-1662 De grachtengordel Stadsuitbreidingen in de 17e eeuw  
  • 1583-1645 Hugo de Groot Bedenker van het moderne volkenrecht  
  • 1637 De Statenbijbel Het belangrijkste boek  
  • ± 1606-1669 Rembrandt De grote schilders  
  • 1662 De Atlas Major De wereld in kaart  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Zeehelden en de macht van de Republiek  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Wetenschap in de Gouden Eeuw  
  • 1632-1677 Spinoza Op zoek naar de waarheid  
  • ±1637-1863 Slavernij Slaven in Amerika  
  • 17e en 18e eeuw Buitenhuizen Rijk wonen buiten de stad  
  • 1744-1828 Eise Eisinga Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk  
  • 1780-1795 De patriotten Crisis in de Republiek  
  • 1769-1821 Napoleon Bonaparte De Franse tijd  
  • 1772-1843 Koning Willem I Het koninkrijk van Nederland en België  
  • 1839 De eerste spoorlijn Sneller vervoer  
  • 1848 De Grondwet De belangrijkste wet van een land  
  • 1860 Max Havelaar Een klacht tegen de regering in Nederlands-Indië  
  • 19e eeuw Verzet tegen kinderarbeid De fabriek uit, de school in  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Schilder in een nieuwe tijd  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Mannen en vrouwen dezelfde rechten  
  • 1914-1918 De Eerste Wereldoorlog Neutraal in oorlogstijd  
  • 1917-1931 De Stijl De kunst verandert helemaal  
  • 1929-1940 De crisisjaren Het gaat niet goed in Nederland  
  • 1940-1945 De Tweede Wereldoorlog Nederland bezet en bevrijd  
  • 1929-1945 Anne Frank De Jodenvervolging  
  • 1945-1949 Indonesië Een kolonie vecht zich vrij  
  • 1886-1988 Willem Drees De verzorgingsstaat  
  • 1 februari 1953 De watersnood Het gevaar van het water  
  • vanaf 1948 De televisie Iedereen kijkt televisie  
  • vanaf ongeveer 1880 Haven van Rotterdam De poort naar de wereld  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Tegen de keurige Nederlanders  
  • vanaf 1945 Suriname en de Nederlandse Antillen De koloniën worden zelfstandig  
  • 1995 Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden?  
  • vanaf 1945 Veelkleurig Nederland Een maatschappij met veel culturen  
  • 1959-2030? De gasbel Het gas raakt op  
  • vanaf 1945 Europa Nederlanders en Europeanen  
groep 7 en 8