Karel de Grote 742-814

Keizer van het Westen

Lees voor...

Er zijn maar weinig mensen die nooit van Karel de Grote hebben gehoord. Hij was een van de belangrijkste koningen van de middeleeuwen. Karel werd in 771 koning van het Rijk der Franken. Wat nu Nederland heet, hoorde daar ook bij.

Eerst koning, toen keizer

Zolang als Karel koning was, heeft hij oorlog gevoerd. Tegen de moslims in het zuiden (Spanje en Portugal). Tegen de Langobarden uit wat nu Italië is en tegen de Denen en de Saksen in Noordwest-Europa.
Maar het was niet voor niets. Karel maakte het Frankische Rijk veel groter, bijna net zo groot als heel Europa. Hij werd zo machtig dat de paus hem in het jaar 800 – op eerste kerstdag – tot keizer over het Westen kroonde.

Karel werd geholpen door zijn ‘leenmannen’

Karels rijk was zo groot dat hij het onmogelijk alleen kon besturen, daarom stelde hij ‘leenmannen’ aan – ook wel ‘vazallen’ genoemd. Die leenmannen moesten hem 'met raad en daad’ bijstaan. Zij waren krijgslieden in zijn leger en moest hem raad geven in regeringszaken. In ruil daarvoor kregen zij van hem een ‘leen’. Een leen was een groot gebied waar zij de baas over werden. De mensen die er woonden moesten aan de leenman belasting betalen. Dat kon geld zijn, eten of andere spullen. Vaak leenden de leenmannen op hun beurt weer delen van hun leen aan ‘achterleenmannen’. Zodra de leenman stierf, werd de leen weer van Karel. In de loop van de tijd veranderde dit. De leenmannen zagen hun leen als hun bezit. Het ging van vader op zoon. Zo werden de leenmannen steeds minder afhankelijk van hun leenheer Karel de Grote.

Een oorlog die 33 jaar duurde

Karel had overal in zijn rijk paleizen, ook wel ‘paltsen’ genoemd. Hij reisde van palts naar palts om er met de leenmannen regeringszaken te regelen. Karels palts in onze omgeving heette de Valkhof en stond in Nijmegen. Hier hield hij zich bezig met de problemen in Friesland. Vanuit de Valkhof volgde hij ook de oorlog tegen de Saksen. Karel was christen en voerde vaak oorlog tegen volkeren die dat niet waren. In totaal voerde Karel wel 50 oorlogen. De oorlog tegen de Saksen duurde wel 33 jaar! De monnik Einhard, die als eerste Karels leven beschreef, noemde deze oorlog de langdurigste, vermoeiendste en gruwelijkste oorlog.

Karel kreeg een olifant

Karel vond onderwijs, cultuur en wetenschap heel belangrijk. Hij kon zijn eigen naam maar net schrijven, maar hij was heel goed in rekenen en sterrenkunde. Karel sprak ook verschillende talen. Hij richtte scholen op voor jonge edelen. Daar kregen ze de opleiding die ze nodig hadden om het Frankische Rijk mee te kunnen besturen.
Karel legde ook contacten in het Midden-Oosten. Bijvoorbeeld met kalief Haroen al-Rasjid van Bagdad. Deze oosterse koning gaf hem als geschenk een olifant. Zo’n dier hadden de meeste Franken nog nooit gezien.

Karel was een van de grootste koningen

De laatste jaren van zijn leven woonde Karel in zijn paleis in Aken, in Duitsland. Daar is hij in 814 gestorven en begraven. Op de plaats van Karels paleis in Aken is later de Domkathedraal gebouwd. Je kunt er nog altijd zijn troon en rijk versierde grafkist bekijken.
Karel was in zijn eigen tijd al een beroemdheid. Er gingen de meest indrukwekkende verhalen over hem rond en na zijn dood zijn die verhalen flink aangedikt. Karel de Grote werd er een heilige door, die tot de grootste koningen uit de geschiedenis wordt gerekend.


  • ongeveer 3000 voor Christus Hunebedden De eerste boeren  
  • van 47 tot ongeveer 400 De Romeinse Limes Op de grens van de Romeinse wereld  
  • 658-739 Willibrord De Friezen worden christenen  
  • 742-814 Karel de Grote Keizer van het Westen  
  • Ongeveer 1100 Hebban olla vogala Begin van de Nederlandse taal  
  • 1254-1296 Floris V Een Hollandse graaf en ontevreden edelen  
  • Van 1356 tot ongeveer 1450 De Hanze Handelssteden in de Lage Landen  
  • ± 1469-1536 Erasmus Een beroemde humanist  
  • 1500-1558 Karel V Nederland wordt één land  
  • 1566 De Beeldenstorm De strijd tussen de godsdiensten  
  • 1533-1584 Willem van Oranje Vader van het vaderland  
  • 1588-1795 De Republiek Een unieke regering in Europa  
  • 1602-1799 De VOC Nederland breidt uit over zee  
  • 1612 De Beemster Nederland en het water  
  • 1613-1662 De grachtengordel Stadsuitbreidingen in de 17e eeuw  
  • 1583-1645 Hugo de Groot Bedenker van het moderne volkenrecht  
  • 1637 De Statenbijbel Het belangrijkste boek  
  • ± 1606-1669 Rembrandt De grote schilders  
  • 1662 De Atlas Major De wereld in kaart  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Zeehelden en de macht van de Republiek  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Wetenschap in de Gouden Eeuw  
  • 1632-1677 Spinoza Op zoek naar de waarheid  
  • ±1637-1863 Slavernij Slaven in Amerika  
  • 17e en 18e eeuw Buitenhuizen Rijk wonen buiten de stad  
  • 1744-1828 Eise Eisinga Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk  
  • 1780-1795 De patriotten Crisis in de Republiek  
  • 1769-1821 Napoleon Bonaparte De Franse tijd  
  • 1772-1843 Koning Willem I Het koninkrijk van Nederland en België  
  • 1839 De eerste spoorlijn Sneller vervoer  
  • 1848 De Grondwet De belangrijkste wet van een land  
  • 1860 Max Havelaar Een klacht tegen de regering in Nederlands-Indië  
  • 19e eeuw Verzet tegen kinderarbeid De fabriek uit, de school in  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Schilder in een nieuwe tijd  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Mannen en vrouwen dezelfde rechten  
  • 1914-1918 De Eerste Wereldoorlog Neutraal in oorlogstijd  
  • 1917-1931 De Stijl De kunst verandert helemaal  
  • 1929-1940 De crisisjaren Het gaat niet goed in Nederland  
  • 1940-1945 De Tweede Wereldoorlog Nederland bezet en bevrijd  
  • 1929-1945 Anne Frank De Jodenvervolging  
  • 1945-1949 Indonesië Een kolonie vecht zich vrij  
  • 1886-1988 Willem Drees De verzorgingsstaat  
  • 1 februari 1953 De watersnood Het gevaar van het water  
  • vanaf 1948 De televisie Iedereen kijkt televisie  
  • vanaf ongeveer 1880 Haven van Rotterdam De poort naar de wereld  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Tegen de keurige Nederlanders  
  • vanaf 1945 Suriname en de Nederlandse Antillen De koloniën worden zelfstandig  
  • 1995 Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden?  
  • vanaf 1945 Veelkleurig Nederland Een maatschappij met veel culturen  
  • 1959-2030? De gasbel Het gas raakt op  
  • vanaf 1945 Europa Nederlanders en Europeanen  
groep 7 en 8