Erasmus 1469 ? - 1536

Evrensel Bir Hümanist

Erasmus'un doğduğu ülkeyle karmaşık bir ilişkisi vardı. Kendini 'Rotterdamlı Desiderius Erasmus' olarak tanıtmasına rağmen, hemşehrilerini ve ülke halkını kaba tavırları ve zevksizlikleri nedeniyle devamlı eleştiriyordu.

Muhtemelen 1469 yılında bir papazın gayri meşru çocuğu olarak dünyaya geldi. Bu ileride kesin keşiş olacağı anlamına geliyordu. Diğer okullarla birlikte, Ortak Yaşamın Kardeşleri adlı yatılı okulda eğitimini tamamladıktan sonra, Gouda yakınlarındaki Steyn'de bulunan Aziz Augustinus Manastırı'na katıldı. Erasmus, manastırın kütüphanesini çok beğendi ve klasik Yunan ve Romalı yazarların eserlerinden, İtalyan hümanistlerden yararlandı. İtalyan hümanistler, muazzam bilgileri ve eleştirel yaklaşımlarıyla, antik çağları hiç olmadığı kadar yakına getirdi.

Manastır hayatı, katı kuralları ve görevleri nedeniyle onu bunaltmaya başladı. Erasmus'un olağanüstü Latince bilgisi, ona manastırı terk etme olanağı sağladı. Bağımsız bir aydın olarak Avrupa'nın büyük bir bölümünü gezip görme olanağı buldu. Geçimini yazılarından ve bu eserlerden etkilenip sayıları günden güne artan hayran kitlesinin bağışlarından sağlıyordu. Geniş bir yazışma ağı sayesinde Erasmus, dostları, kendisi gibi düşünen ve onunla bilgi paylaşımında bulunan insanlarla devamlı bağlantı halinde oldu. Daha henüz yeni gelişmekte olan matbaa çağında yani 1500 yılında, o zaman için dünyanın en çok satan kitapları arasına giren Adagia (Klasik Deyim ve Atasözleri) adlı eserini yazdı. Bu klasik atasözleri derlemesi, okurlara hümanistlerin yaşam ve düşünce biçimleri hakkında hızlandırılmış bir kurs olanağı sundu. Bunun yanında, toplumda davranış biçimleri, görgü kuralları, devlet başkanlarına, krallara yönetim önerileri ile ilgili kitaplar, diyaloglar ve risaleler de yazdı. Bu yayınlarda, idarecileri ve halkı iyi ve sorumluluk sahibi bir Hıristiyan olarak eğitmeyi amaçladı.

Erasmus, hümanist metin eleştirisini ilk olarak Hıristiyanlık öğretisi ile bağlantılı yazılar üzerinde uyguladı. Bu amaca uygun biçimde, kurucu kilise babalarının (büyüklerinin) yazılarını ve Yeni Ahit metinlerini asıllarından okuyup yorumlamak için özel olarak Yunanca öğrendi. Bu çalışması, içinde Yeni Ahit'in Latince yeni çevirisi yanında, Yunanca metninin de yayınlanmasıyla, erken dönem Hıristiyanlık metinlerinin eleştirel açıdan incelendiği bir dizi yazı biçiminde sonuçlandı. Bu Novum Instrumentum (Yeni Araç) ile Erasmus bilinçli olarak Vulgata'dan (resmi kilise çevirisinden) uzaklaştı ve inancı (dini) yaşamayı, algılamayı güçlendirebilmek amacıyla, bireyin İncil'e eleştirel açıdan yaklaşma hakkını savundu. Bir gün herkesin herhangi bir konuşmasında İncil'den alıntı yapabilmesini ümit etti, örneğin çiftçi, sabanının; dokumacı, tezgâhının başında çalışırken ve seyyah da gezisine devam ederken. Kadınların bile İncil'i okuması gerektiğine inanıyordu. İdealindeki, kökleri içsel tefekkür, düşüncede olan sakin, huzurlu ve gösterişsiz bir inanca bağlılığa ulaşmaktı.

Martin Luther'in dinsel reformları ile 1517'de başlayan kutuplaşma evresinde, Erasmus belli bir taraf seçimi yapmayı istemedi veya yapmaya cesaret edemedi. Katolik kilisesiyle bağları koparmaya hazır değildi ve ortaya çıkan görüş farklılıklarının sağduyu ile çözümlenebileceğini umuyordu. Bu durum, iki taraftan da eleştiri almasına neden oldu. 1536 yazında, Erasmus, matbaa sahibi Froben'in Basel'deki evinde vefat etti.


  • Yaklaşık M.Ö. 3000 Dolmenler Tarıma başlayan ilk insanlar  
  • M.S. 47 - yaklaşık 400 Roma İmparatorluğu'nun Hudutları Roma Dünyasının Sınırlarında  
  • M.S. 658 - 739 Willibrord Hıristiyanlığın Yayılması  
  • M.S. 742 - 814 Büyük Şarl Akşam Ülkesinin, İmparatoru  
  • Yaklaşık M.S. 1100 Bütün kuşlar ‘Hebban olla vogala’ Hollandaca Yazılı İlk Metin  
  • 1254 - 1296 V. Floris Hollandalı Bir Kont ve Hoşnut Olmayan Asiller  
  • 1356 - yaklaşık 1450 Hansa Birliği Aşağı Ülkeler’de Ticaret Yapan Şehirler  
  • 1469 ? - 1536 Erasmus Evrensel Bir Hümanist  
  • 1500 - 1558 V. Şarl İdari Bir Birlik Olarak Aşağı Ülkeler  
  • 1566 İkonoklastik İsyan - Kilisede Resim ve heykellerin parçalanması Dinsel Anlaşmazlıklar  
  • 1533 – 1584 Willem van Oranje (Turuncu Hanedanından Willem) İsyankâr Bir Asilden ‘Vatanın Atası’na  
  • 1588 – 1795 Cumhuriyet Devlet Yönetiminde Eşi Olmayan Bir Uygulama  
  • 1602 – 1799 Hollanda Birleşik Doğu Hindistan Şirketi ('VOC') Deniz Aşırı Coğrafyaya Doğru Yayılma  
  • 1612 ‘De Beemster’, Denizden/Gölden Kazanılmış, Kurutulmuş Arazi Hollanda ve Su  
  • 1613 - 1662 Kanal Kuşağı On Yedinci Yüzyılda Şehir Genişletme Çalışmaları  
  • 1583 – 1645 Hugo de Groot (Hugo Grotius) Çağdaş Uluslararası Hukukun Öncüsü  
  • 1637 Devlet (Konsey) İncil’i Kitapların Kitabı  
  • 1606 ? – 1669 Rembrandt Büyük Ressamlar  
  • 1662 Blaeu’nun Büyük Atlası (Atlas Major) Dünya’yı Haritaya Aktarma  
  • 1607 - 1676 Michiel de Ruyter Deniz Kahramanları ve Cumhuriyet’in Daha Geniş Bir Alana Yayılması  
  • 1629 - 1695 Christiaan Huygens Altın Çağ’da Bilim  
  • 1632 - 1677 Spinoza Gerçeği Arama Yolunda  
  • yaklaşık 1637 – 1863 Kölelik Yeni Dünya’da İnsan Ticareti ve Zorunlu Çalışma  
  • 17. ve 18. yüzyıllar Şehir Dışındaki Malikâneler Refah İçinde Yaşam  
  • 1744 - 1828 Eise Eisinga Hollanda’da Aydınlanma  
  • 1780 – 1795 Vatanseverler Cumhuriyet’in Krizi  
  • 1769 - 1821 Napolyon Bonaparte Fransız İdaresi Dönemi  
  • 1772 - 1843 Kral I. Willem Hollanda ve Belçika Krallığı  
  • 1839 İlk Demiryolu Hızlanma  
  • 1848 Anayasa Bir Devletin En Önemli Kanunu  
  • 1860 Max Havelaar Hollanda Doğu Hindistanı’nda Yaratılan Kötü Koşullardan Şikayet (Doğu Hindistan’da Skandal)  
  • 19. yüzyıl Çocukların Çalıştırılmasına Karşı Çıkma İşyerinden Okula  
  • 1853 – 1890 Vincent van Gogh Çağdaş Sanatçı  
  • 1854 - 1929 Aletta Jacobs Kadınların Özgürleşmesi  
  • 1914 - 1918 Birinci Dünya Savaşı Savaş ve Tarafsızlık  
  • 1917 - 1931 De Stijl ‘Stil’ Tasarımda Devrim  
  • 1929 - 1940 Kriz Yılları Toplum Bunalımda  
  • 1940 – 1945 II. Dünya Savaşı İşgal ve Özgürlük  
  • 1929 - 1945 Anne Frank Yahudilerin Tutuklanması  
  • 1945 - 1949 Endonezya Bir Sömürge Özgürlük İçin Savaşıyor  
  • 1886 - 1988 Willem Drees Refah Devleti  
  • 1 Şubat 1953 Büyük Su Baskını Suyun Yarattığı Tehlike  
  • 1948 yılından itibaren Televizyon Kitle İletişim Araçlarının Yükselişi  
  • yaklaşık 1880 yılından itibaren Rotterdam Limanı Dünyaya Açılan Kapı  
  • 1911 - 1995 Annie M. G. Schmidt Bir Burjuva Ülkesinde Aykırılık  
  • 1945 yılından itibaren Surinam ve Hollanda Antilleri Batı’daki Sömürgelerin Hollanda’dan Ayrılması  
  • 1995 Serebrenitza Barışı Korumanın Çıkmazları  
  • 1945’ten bugüne Çok Renkli Hollanda Çokkültürlü Toplum  
  • 1959 – 2030 ? ‘Gaz Deposu’ Sonu Belli Olan Bir Hazine  
  • 1945’ten bugüne Avrupa Hollandalılar ve Avrupalılar  
türkçe versiyonu