I wojna światowa 1914-1918

Wojna i neutralność

W latach 1914 - 1918 toczyła się w Europie wielka wojna, która, choć niosła za sobą poważne konsekwencje również dla Holandii, oszczędziła jej jednak swoich największych okrucieństw. W I wojnie światowej państwa centralne (Niemcy, Austria i Turcja) wałczyły przeciwko państwom tzw. ententy (Francja, Wielka Brytania i Rosja).  W rzeczywistości walczyli ze sobą przede wszystkim żołnierze dwóch wrogich stron konfliktu, bez końca tkwiący w ciągnących się kilometrami okopach. Jeśli trafili pod ostrzał, jedyne, co mogli zrobić, to szukać schronienia przed wybuchającymi pociskami i mieć nadzieję na pomyślny rozwój sytuacji. Jeszcze bardziej bezsilni byli wtedy, gdy wzywano ich do bezpośredniego ataku. Kiedy tylko zdołali wydostać się z okopu, niemal natychmiast trafiali pod ostrzał karabinów maszynowych czyhającego wroga. W tej wojnie po raz pierwszy zostały wykorzystane także gazy bojowe. I wojna światowa pochłonęła miliony ofiar. Kiedy w 1917 roku Stany Zjednoczone przyłączyły się do państw ententy, strona zyskała przewagę w konflikcie. W listopadzie następnego roku państwa centralne skapitulowały.

Holandia pozostawała neutralna, bowiem od wieków neutralność stanowiła fundament holenderskiej polityki zagranicznej. Jednocześnie wojsko było w pełnej gotowości do obrony własnych terytoriów. Ponadto kraj musiał zmierzyć się z innymi, pośrednimi skutkami wojny. Schwytano wielu belgijskich uchodźców, którzy przeważnie trafiali do obozów namiotowych. Na skutek upadku międzynarodowego handlu rosło bezrobocie, a liczne okręty handlowe były ostrzeliwane. Wprowadzono kartki na żywność, której ciągle brakowało. W latach 1917 i 1918 w Amsterdamie i w Rotterdamie zdesperowane gospodynie domowe plądrowały banki żywności.

Już w czasie wojny i tuż po niej wiele państw Europy doświadczyło rewolucyjnych przewrotów. W Rosji car został zdetronizowany i zamordowany. W Niemczech i w ówczesnych Austro-Węgrzech cesarstwo zastąpiono republiką. Także w Holandii podczas wojny doszło do istotnych przemian politycznych. W roku 1917 wprowadzone zostało powszechne prawo wyborcze. Kobiety uzyskały je w 1919 roku, już po zakończeniu wojny. Od 1919 roku Holandia jest państwem w pełni demokratycznym: każdy dorosły obywatel lub obywatelka ma prawo - poprzez udział w wyborach - decydować o losach kraju.


  • ok. 3000 lat p.n.e. Dolmeny Pierwsi rolnicy  
  • 47 r. n.e. – ok. 400 r. n.e. Rzymski Limes Na granicy Imperium Rzymskiego  
  • 658 – 739 Willibrord Szerzenie chrześcijaństwa  
  • 742-814 Karol Wielki Cesarz Zachodu  
  • ok. 1100 Hebban olla vogala Początki niderlandzkiego piśmiennictwa  
  • 1254-1296 Floris V Holenderski hrabia i niezadowolona szlachta  
  • 1356 – ok. 1450 Hanza Centra handlu w Niderlandach  
  • 1469? – 1536 Erazm z Rotterdamu Międzynarodowy humanista  
  • 1500-1558 Karol V Administracja centralna w zjednoczonych Niderlandach  
  • 1566 Rewolta ikonoklastów Walka religijna  
  • 1533-1584 Wilhelm Orański Od zbuntowanego szlachcica do „ojca ojczyzny”  
  • 1588-1795 Republika Polityczny unikat  
  • 1602-1799 Zjednoczona Kompania Wschodnioindyjska Zamorska ekspansja  
  • 1612 Polder Beemster Holandia i woda  
  • 1613-1662 Grachtengordel – pas kanałów Rozwój miasta w XVII wieku  
  • 1583-1645 Hugo Grocjusz Pionier nowoczesnego prawa międzynarodowego  
  • 1637 Biblia Stanowa Księga nad księgami  
  • 1606?-1669 Rembrandt Wielcy malarze  
  • 1662 Blaeu i jego Atlas Major Świat na mapie  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Morscy bohaterowie i szeroki zasięg Republiki  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Nauka w złotym wieku  
  • 1632 – 1677 Spinoza W poszukiwaniu prawdy  
  • ok. 1637 – 1863 Niewolnictwo Handel ludźmi oraz praca przymusowa w Nowym Świecie  
  • XVII i XVIII wiek Posiadłości wiejskie Dostatnie życie poza miastem  
  • 1744 – 1828 Eise Eisinga Oświecenie w Holandii  
  • 1780 – 1795 Patrioci Kryzys w Republice  
  • 1769 – 1821 Napoleon Bonaparte Okres francuski  
  • 1772 – 1843 Król Wilhelm I Królestwo Zjednoczonych Niderlandów  
  • 1839 rok Pierwsza linia kolejowa Przyspieszenie  
  • 1848 Konstytucja Najważniejszy akt prawny w państwie  
  • 1860 Maks Havelaar Oskarżenie o skandaliczne nadużycia w Indiach Wschodnich  
  • XIX wiek Sprzeciw wobec pracy dzieci Z fabryk do szkół  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Nowoczesny artysta  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Emancypacja kobiet  
  • 1914-1918 I wojna światowa Wojna i neutralność  
  • 1917-1931 De Stijl Rewolucja w projektowaniu  
  • 1929-1940 Lata kryzysu Społeczeństwo pogrążone w depresji  
  • 1940-1945 II wojna światowa Okupacja i wyzwolenie  
  • 1929-1945 Anne Frank Prześladowania Żydów  
  • 1945-1949 Indonezja Kolonia walczy o wyzwolenie  
  • 1886-1988 Willem Drees Państwo opiekuńcze  
  • 1 lutego 1953 Wielka powódź Woda jako zagrożenie  
  • od 1948 roku Telewizja Przełom w środkach masowego przekazu  
  • od ok. 1880 Port Rotterdam Wrota na świat  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Na przekór drobnomieszczańskiemu krajowi  
  • od 1945 Surinam i Antyle Holenderskie Dekolonizacja Zachodu  
  • 1995 Srebrenica Dylematy związane z utrzymaniem pokoju  
  • od 1945 Wielobarwna Holandia Społeczeństwo wielokulturowe  
  • 1959-2030? Złoża gazu Kończąca się fortuna  
  • po 1945 roku Europa Holendrzy i Europejczycy  
wersja polska