De Beemster 1612

Nederland en het water

Lees voor...

De Beemster in Noord-Holland staat op de lijst van Werelderfgoed. Deze drooggemalen polder uit 1612 is een goed voorbeeld van hoe Nederlanders grote delen van Nederland zelf hebben ‘gemaakt’. Door de natuur te veranderen, hebben de mensen het land vorm gegeven.

Eerst kleine stukjes land, tenslotte de Flevopolder

Het winnen van land begon al in de Middeleeuwen. Rond kleine stukjes land die steeds onderliepen, werden dijken gebouwd. Vanaf de 16e eeuw waren het geen kleine stukjes land meer, maar werden hele meren drooggelegd. Daar hoort de Beemster ook bij. Tenslotte werden in de 20e eeuw de Flevopolders en de Maasvlakte aangelegd.

Met 43 molens pompten ze het meer leeg

In 1607 besloot een groep Amsterdamse kooplieden en burgemeesters de Beemster droog te leggen. De Beemster was toen een groot meer. Ze wilden dat om er geld aan te verdienen en omdat de polder gebruikt kon worden om voedsel te verbouwen. Amsterdam groeide razendsnel en er was steeds meer voedsel nodig.
Rond het meer werd een hoge, stevige dijk van 38 kilometer lang gelegd. Daaromheen werd een kanaal (een soort heel brede sloot) gelegd. Daarna begon het leegpompen van het meer, met maar liefst 43 windmolens.

Alles werd netjes rechtgemaakt

De bouw en het plaatsen van de molens was de taak van Jan Adriaenszoon Leeghwater. Onder zijn leiding werden molengangen gebouwd. Een molengang is een rij molens, die - steeds een stapje hoger - het water van het meer in een paar keer naar de ringvaart overbrengen.
In 1612 was het meer droog. Nu konden ze beginnen om het ‘nieuwe’ land in te richten. Er werden wegen aangelegd, sloten gegraven en boerderijen gebouwd. Alles gebeurde volgens een strak rechtlijnig patroon. Aan deze ordelijke indeling van het land heeft de Beemster zijn roem te danken.

Molens zorgen voor het waterpeil

Aan het waterbeheer in de Beemster is in de eeuwen daarna nog volop geknutseld. Lange tijd zorgden molens ervoor dat de bewoners droge voeten hielden. Maar ook dat het waterpeil in de polder geschikt was voor de landbouw. In de late 19e eeuw werden de molens vervangen door gemalen (grote pompen) die eerst op stoom, en later op dieselolie draaiden. Nu zorgen elektrische pompen en computers voor het waterbeheer.

Nu gaat er ook water de polder in

De Beemster is verdeeld in meer dan vijftig stukjes land. Elk stuk land heeft zijn eigen waterpeil. Landbouwers willen graag een laag waterpeil onder hun akkers. Dorpsbewoners juist een hoog peil, omdat anders de palen onder de huizen kunnen verrotten. Het ideale waterpeil voor veeboeren zit daar tussenin.
Vroeger werd er alleen water weggepompt om problemen te voorkomen. Tegenwoordig wordt er ook weleens water ingepompt. In droge perioden krijgt de Beemster zoetwater uit het IJsselmeer.


  • ongeveer 3000 voor Christus Hunebedden De eerste boeren  
  • van 47 tot ongeveer 400 De Romeinse Limes Op de grens van de Romeinse wereld  
  • 658-739 Willibrord De Friezen worden christenen  
  • 742-814 Karel de Grote Keizer van het Westen  
  • Ongeveer 1100 Hebban olla vogala Begin van de Nederlandse taal  
  • 1254-1296 Floris V Een Hollandse graaf en ontevreden edelen  
  • Van 1356 tot ongeveer 1450 De Hanze Handelssteden in de Lage Landen  
  • ± 1469-1536 Erasmus Een beroemde humanist  
  • 1500-1558 Karel V Nederland wordt één land  
  • 1566 De Beeldenstorm De strijd tussen de godsdiensten  
  • 1533-1584 Willem van Oranje Vader van het vaderland  
  • 1588-1795 De Republiek Een unieke regering in Europa  
  • 1602-1799 De VOC Nederland breidt uit over zee  
  • 1612 De Beemster Nederland en het water  
  • 1613-1662 De grachtengordel Stadsuitbreidingen in de 17e eeuw  
  • 1583-1645 Hugo de Groot Bedenker van het moderne volkenrecht  
  • 1637 De Statenbijbel Het belangrijkste boek  
  • ± 1606-1669 Rembrandt De grote schilders  
  • 1662 De Atlas Major De wereld in kaart  
  • 1607-1676 Michiel de Ruyter Zeehelden en de macht van de Republiek  
  • 1629-1695 Christiaan Huygens Wetenschap in de Gouden Eeuw  
  • 1632-1677 Spinoza Op zoek naar de waarheid  
  • ±1637-1863 Slavernij Slaven in Amerika  
  • 17e en 18e eeuw Buitenhuizen Rijk wonen buiten de stad  
  • 1744-1828 Eise Eisinga Verstand, kennis en wetenschap worden belangrijk  
  • 1780-1795 De patriotten Crisis in de Republiek  
  • 1769-1821 Napoleon Bonaparte De Franse tijd  
  • 1772-1843 Koning Willem I Het koninkrijk van Nederland en België  
  • 1839 De eerste spoorlijn Sneller vervoer  
  • 1848 De Grondwet De belangrijkste wet van een land  
  • 1860 Max Havelaar Een klacht tegen de regering in Nederlands-Indië  
  • 19e eeuw Verzet tegen kinderarbeid De fabriek uit, de school in  
  • 1853-1890 Vincent van Gogh Schilder in een nieuwe tijd  
  • 1854-1929 Aletta Jacobs Mannen en vrouwen dezelfde rechten  
  • 1914-1918 De Eerste Wereldoorlog Neutraal in oorlogstijd  
  • 1917-1931 De Stijl De kunst verandert helemaal  
  • 1929-1940 De crisisjaren Het gaat niet goed in Nederland  
  • 1940-1945 De Tweede Wereldoorlog Nederland bezet en bevrijd  
  • 1929-1945 Anne Frank De Jodenvervolging  
  • 1945-1949 Indonesië Een kolonie vecht zich vrij  
  • 1886-1988 Willem Drees De verzorgingsstaat  
  • 1 februari 1953 De watersnood Het gevaar van het water  
  • vanaf 1948 De televisie Iedereen kijkt televisie  
  • vanaf ongeveer 1880 Haven van Rotterdam De poort naar de wereld  
  • 1911-1995 Annie M.G. Schmidt Tegen de keurige Nederlanders  
  • vanaf 1945 Suriname en de Nederlandse Antillen De koloniën worden zelfstandig  
  • 1995 Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden?  
  • vanaf 1945 Veelkleurig Nederland Een maatschappij met veel culturen  
  • 1959-2030? De gasbel Het gas raakt op  
  • vanaf 1945 Europa Nederlanders en Europeanen  
groep 7 en 8